Historia

Dworzec usytuowany w dzielnicy Chebzie, powstał w miejscu starszych zabudowań stacyjnych, wzniesionych w 1857 roku na terenie dawnej osady Morgenroth. Powstanie dworca związane było z budową linii kolejowej Mysłowice-Legnica oraz koniecznością obsługi połączeń lokalnych, m.in. Kochłowice - Orzegów oraz Chebzie – Huta Zygmunt. Rozpoczęcie budowy zespołu stacyjnego, w skład którego wchodzi istniejący obiekt, nastąpiło w 1897 roku. Zespół składał się z budynku dworca, poczty, obiektu administracyjnego, warsztatu oraz zabudowań peronu Chebzie-Wirek. Otwarcie dworca nastąpiło w 1899 roku. Dwa lata później dokonano wyburzenia starszego obiektu. W latach 1900-1902 oraz 1902-1906 dworzec był dwukrotnie przebudowany. W latach 1902-1914 w pobliżu wybudowano osiedle dla pracowników kolei. Przez około 100 lat obiekt poddawany był licznym pracom remontowym i modernizacyjnym. Pod koniec XX w. część pomieszczeń została wyłączona z użytkowania. W 2003 roku wykonano remont i renowację elewacji frontowej. Kolejne czyszczenie elewacji miało miejsce w 2012 roku. W 2016 roku obiekt przeszedł na własność miasta Ruda Śląska. W latach 2017-2018 został poddany pracom remontowym i konserwatorskim, w związku z adaptacją na główną siedzibę biblioteki miejskiej, funkcjonującej w tym miejscu pod nazwą „Stacja Biblioteka”. W 2019 roku budynek dworca otrzymał wyróżnienie w konkursie Zabytek Zadbany. 

Opis

Budynek dworca kolejowego w Rudzie Śląskiej – Chebziu usytuowany jest we wschodniej części dawnego zespołu stacyjnego, po południowej stronie torowiska. W pobliżu znajdują się zabudowania dawnego osiedla przeznaczonego dla pracowników kolei. Budynek został wzniesiony na planie prostokąta z dużą dobudówką od strony południowej oraz mniejszą dobudówką od strony północno-zachodniej. W elewacji frontowej, południowo-wschodniej, znajduje się pseudoryzalit. Hala dworca została nakryta dachem łukowym, nad pozostałymi, niższymi częściami budynku, znajdują się dachy dwuspadowe o niewielkim stopniu nachylenia połaci i dachy pulpitowe. 

Ściany budynku dworca zostały wybudowane w konstrukcji na ruszcie stalowym, wypełnionym od zewnątrz cegłą, a od wewnątrz płytami betonowymi montowanymi na podkonstrukcji drewnianej. Pomiędzy warstwą cegieł i betonu znajduje się pustka powietrzna. Ściany nośne są osadzone na żelbetowych stopach fundamentowych zbrojonych za pomocą szyn kolejowych. Mur fundamentowy wybudowano z cegły i zwieńczono szynami, do których przymocowano metalową konstrukcję ścian. Dach nad halą dworca został wzniesiony w konstrukcji stalowej, kratownicowej, spiętej stężeniami i nakryty blachą falistą. Pozostałe połacie dachów są kryte papą.

Elewacje budynku są licowane cegłą z widocznymi elementami konstrukcji stalowej, nawiązującymi podziałami do muru pruskiego. Poziome podziały elewacji wyznacza także cokół, gzyms podokienny na poziomie parteru oraz pasy glazurowanej cegły. W elewacji frontowej, południowo-wschodniej, na poziomie pierwszego piętra, znajduje się duży otwór okienny zamknięty łukiem. Ponadto, na parterze i piętrze mieszczą się mniejsze prostokątne okna. Pośrodku elewacji usytuowany jest otwór wejściowy. Elewacja tylna, północno-zachodnia jest pięcioosiowa, artykułowana prostokątnymi otworami okiennymi. Na osi środkowej, do ściany na poziomie parteru przylega niska dobudówka, nad którą mieści się okno klatki schodowej. Po stronie południowej znajduje się elewacja dobudówki bocznej z dwoma prostokątnymi otworami okiennymi i otworem drzwiowym usytuowanym pośrodku. Elewacje boczne – północno-wschodnia i południowo-zachodnia są artykułowane prostokątnymi otworami okien i drzwi. Niewielkie prostokątne okna mieszczą się także w górnej partii ścian hali dworcowej, usytuowanych ponad połaciami dachu pozostałej części budynku. W elewacji południowo-zachodniej znajduje się dobudówka, w której dawniej mieściły się poczekalnie i magazyny. W budynku znajduje się wtórna stolarka okienna i drzwiowa, częściowo nawiązująca do historycznej. W części zachodniej usytuowany jest odtworzony świetlik dachowy. Wewnątrz, w pomieszczeniach dawnych poczekalni, znajdują się stalowe słupy z ozdobnymi głowicami. Zachowała się także oryginalna stalowa konstrukcja schodów oraz drewniany gzyms usytuowany w górnej części ścian hali dworcowej. 

Oprac. Ewa Waryś, OT NID w Katowicach, 27.10.2025 r.