Historia

Wieś jest położona w powiecie olsztyńskim, w gminie Kolno, oddalona około 15 km od Biskupca i 2 km od Bęsi. Od 1379 roku były to dobra rycerskie. Samo założenie wsi i dworu w Górowie wiąże się z wydzieleniem z terenu wsi Duże Kolno (Groβ Kölln) 10 włók ziemi i nadaniem ich szlachcicowi Rapotho von der Höfen, który początkowo nazwał otrzymany majątek Klein Köllen, a następnie przemianował na Bergenthal. Od XVI wieku wieś często zmieniała właścicieli: należała do Majewskich, Widlickich, przez niedługi czas do klasztoru w Świętej Lipce i do burgrabiego von Schedlin. Ostatnimi właścicielami dworu w Górowie był ród Sarasinów, którzy zamieszkiwali tutaj aż do zakończenia II wojny światowej. Po wojnie przeszedł on na własność państwa i utworzono tu państwowe gospodarstwo rolne. Jest to obiekt z XVIII wieku, przebudowywany w latach 1826 i 1876, kiedy to dobudowano taras od strony ogrodu i nową dwubiegową klatkę schodową w pomieszczeniu przylegającym do sieni. Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku wykonano remont obejmujący wymianę więźby, stropów, schodów oraz wszystkich tynków wewnętrznych i stolarek otworowych, pozostawiając jedynie ściany obwodowe i sklepienia, w dużej mierze pokryte tynkami cementowymi. Od tego czasu budynek pozostaje nieużytkowany.

Opis

Dwór znajduje się w centrum dawnego majątku położonego na wzniesieniu otoczonym przez ziemie torfowe i oddziela założenie ogrodowe w formie parku krajobrazowego według projektu Johanna Larassa z 1866 roku od części gospodarczej. Jest to obiekt barokowy przebudowany w XIX wieku w stylu eklektycznym. Został wzniesiony na rzucie zbliżonym do prostokąta o proporcjach ok 3:1 z niedużymi frontowymi ryzalitami bocznymi oraz płytkim, obustronnym ryzalitem środkowym. Bryłę ukształtowano jako parterową z wysoką sutereną i facjatkami w ryzalitach, poprzedzoną od frontu podjazdem, a od ogrodu tarasem ze schodami i nakrytą naczółkowym dachem z półszczytami. Obiekt wzniesiono jako murowany z cegły ceramicznej. Historyczne elementy drewniane nie zachowały się do czasów współczesnych, znane są jedynie z archiwalnej ikonografii oraz inwentaryzacji. Stropy drewniane posiadały podsufitkę, więźba wykonana była jako stolcowo-płatwiowa i kryta ceramiczną dachówką holenderką. Szczyty ryzalitów bocznych o wykroju o formach barokowych datowane są na 1826 rok. Ryzalit środkowy, zwieńczony attyką z eklektyczną artykulacją klasycystyczno-neogotycką, związany jest z przebudową z 1876 roku. Pozostałe partie ścian są pozbawione historycznej artykulacji – według archiwalnej ikonografii poziom sutereny wydzielono boniowaniem, powyżej boniowanie zastosowano w narożnikach, a gzyms podokapowy elewacji tylnej – obecnie kostkowy – posiadał inny profil. W poziomie parteru i sutereny występowały otwory bez węgarka, wypełnione stolarkami ościeżnicowymi podwójnymi, zlicowanymi z elewacją. Układ wewnętrzny jest dwu- oraz dwuipółtraktowy, amfiladowy. Komunikację pionową zapewnia wtórna dwubiegowa klatka w pomieszczeniu przylegającym do sieni. Budynek jest znacznie przekształcony, posiada częściowo zachowaną barokową bryłę, prawdopodobnie także wybrane elementy detalu architektonicznego elewacji, sklepienia kolebkowe i klasztorne w suterenie. Do ostatnich prac remontowych w salonie ogrodowym oraz sąsiadujących z nim pomieszczeniami występowały narożne nisze piecowe, zamknięte u góry konchą.

Oprac. Szymon Bakalarczyk, OT NID w Olsztynie, 12.10.2023 r.