z elementami konstrukcyjnymi o cechach późnogotyckich, zamienionego jeszcze w XVIII w. na cerkiew.

Historia obiektu

Pierwsza znana informacja o istnieniu cerkwi w Krzeczowicach pochodzi z dokumentu lokacyjnego dla wsi Dębno wydanego w 1397 r. przez króla Władysława Jagiełłę. Ciągłość parafii poświadczają liczne dokumenty z XVI, XVII i XVIII w. Brak jest informacji o czasie i okolicznościach powstania obecnie istniejącej świątyni. Jedyna pewna data, którą można uznać jako terminus ante quem znajduje się na epitafium zachowanym we wnętrzu obiektu. Treść napisu na tablicy epitafijnej (W: IMP IOACHIM / KOWALSKI / PODCZASZY BRACŁA/WSKI FUNDATOR TE/GO KOŚCIOŁA UMARŁ / D: 27 GRUDNIA / R. P: 1793 / PROSI / O ZDROWAŚ MARYA) może sugerować ponadto, że świątynia została wzniesiona jako kościół i dopiero po jakimś czasie została zamieniona na cerkiew (np. w wyniku reformy administracyjnej jaką przeprowadzono w monarchii habsburskiej w 3. ćw. XVIII w.). Taka teza wydaje się prawdopodobna, tym bardziej, że budynek został wzniesiony w zupełnie nietradycyjnej, nietypowej dla cerkwi budowanych w tym czasie formie, z archaicznymi elementami konstrukcyjnymi charakterystycznymi dla budownictwa sakralnego łacińskiego kręgu kulturowego (zaskrzynienia). Ponadto wydaje się, że informacje o złym stanie cerkwi w 1779 r. i w pocz. XIX w. wykluczają raczej budowę nowej cerkwi w okresie pomiędzy tymi datami (to zaledwie ok. 20-letni okres, zbyt chyba krótki na radykalne pogorszenie stanu obiektu od momentu budowy). Informacje te mogą natomiast wskazywać, że starą cerkiew rozebrano po przekazaniu społeczności grekokatolickiej kościoła, a stan tego obiektu z biegiem lat mógł się pogorszyć na tyle, że w pocz. XIX w. wskazywano już potrzebę jego remontu. W samym obiekcie zachowały się liczne ślady świadczące o gruntownej przebudowie, być może związanej ze zmianą użytkownika. Ze starej cerkwi przeniesiono zapewne ikonostas, który w 1828 r. wymagał remontu, a z dawnego wyposażenia kościelnego pozostawiono prawdopodobnie późnobarokowe ołtarze. W 1817 r. budynek z pewnością pełnił funkcję cerkwi. W aktach powizytacyjnych z tego właśnie roku odnotowano dobry stan cerkwi po przeprowadzonych pracach remontowych (odnotowano podważenie i pobicie gontem), a samą świątynię określono jako obiekt „podług łacińskiej struktury budowany”. Kolejny remont cerkwi przeprowadzono w 1910 r. W 1945 r. nastąpiła ponowna zmiana użytkownika. Byłą cerkiew zaadaptowano na kościół rzymskokatolicki. W 1985 r. przeprowadzono ogólne prace remontowe. Od czasu wybudowania nowego kościoła obiekt pełnił rolę kaplicy pogrzebowej.

Opis obiektu

Świątynia usytuowana jest w centrum wsi, w sąsiedztwie zabudowań wiejskich, po zachodniej stronie lokalnej drogi relacji Przeworsk-Siennów. Budowla jest orientowana, położona na skraju niewielkiego wzniesienia, w otoczeniu reliktów starodrzewu. Teren przycerkiewny ogrodzony jest siatką drucianą. W obrębie ogrodzenia od strony pd. znajdują się relikty dawnego cmentarza przycerkiewnego, a przy wsch. ścianie sanktuarium stoi dużych rozmiarów kamienna figura „Chrystusa Frasobliwego”.

Cerkiew czterodzielna, złożona z zamkniętego trójbocznie, krótkiego prezbiterium, szerszej, wydłużonej prostokątnej nawy, krótkiego babińca (poszerzonego przyziemia wieży) o tej samej co nawa szerokości oraz krótkiego przedsionka, nieco węższego od babińca. Od pn. do prezbiterium przylega zbliżona do kwadratu zakrystia a do nawy od pn. na całej jej długości wąski przedsionek. Bryła obiektu jest zwarta, kubiczna z nieznaczną dominantą masywnej, izbicowej kondygnacji wieży nakrytej dachem namiotowym. Prezbiterium i nawa równej wysokości, kryte są wspólnym, stosunkowo niskim dachem dwuspadowym, nad zamknięciem prezbiterium opadającym trzema połaciami. Nad pozornymi nawami bocznymi dachy pulpitowe założone nieznacznie niżej od połaci dachu głównego i w równoległej do niego płaszczyźnie. Dachy te mają swoją nieprzerwaną kontynuację nad babińcem. Nad przedsionkiem od zach. dach dwuspadowy, nad zakrystią i przedsionkiem od pn. pulpitowy. Na kalenicy dachu głównego sygnaturka zwieńczona cebulastym hełmem.

Świątynia wzniesiona została z drewna w konstrukcji zrębowej, posadowiona na podmurówce z cegły, a częściowo na betonowym fundamencie. Dostawiona do nawy od zach. wieża zbudowana została w konstrukcji słupowo-ramowej, przybudówki (przedsionki) od pn. i zach. szkieletowe. Całość oszalowana została pionowo deskami z listwowaniem. Wszystkie dachy pokryte są gontem za wyjątkiem blaszanej sygnaturki.

Otwory okienne i drzwiowe są prostokątne. W przybudówce od zach. okna prostokątne zamknięte są łukiem będącym kombinacją łuku nadwieszonego i dwuramiennego. Otwory drzwiowe prostokątne.

Wewnątrz nawa nakryta jest pozornym sklepieniem kolebkowym z zaskrzynieniami, w prezbiterium zastosowano odcinkowe sklepienie pozorne. W zach. części nawy, w zakrystii, babińcu i kruchcie stropy płaskie. Chór muzyczny z belkami konstrukcyjnymi zaczopowanymi w zrębowe ściany wsparty jest wtórnie na dwóch słupach. W babińcu pozostawiono niezabudowane elementy konstrukcyjne wieży – słupy, rygle i zastrzały.

Zachowało się wyposażenie zap. z 2. poł. XVIII w.: ołtarz główny i dwa ołtarze boczne.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Obiekty z zewnątrz dostępne przez cały rok, możliwość zwiedzania wnętrza po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

Autor noty: opr. Ryszard Kwolek, OT NID w Rzeszowie, 21-03-2017 r.