Historia

Stanowisko zostało odkryte w latach 30-tych XX wieku. Badacze niemieccy znaleźli wyroby krzemienne datowane na młodszą epokę kamienia (neolit) oraz fragmenty ceramiki kultury łużyckiej, przeworskiej i wczesnośredniowiecznej. Na mapach w Muzeum Archeologicznym we Wrocławiu stanowisko oznaczono nr 2. W latach powojennych badacze polscy wielokrotnie przeprowadzali badania powierzchniowe, m.in.: J. Szydłowski, J. Kaźmierczyk, T. Kubiczek, K. Macewicz. W latach 1962 – 1973 badania ratownicze prowadzili: A. Gałuszka, B. Czerska, K. Macewicz, Z. Bagniewski, P. Kubów. Podczas badań wykopaliskowych rozciągających się w części południowo-wschodniej piaszczystego wyniesienia (obecnie zarośnięte wybierzysko kruszywa), odkryto kilkadziesiąt jam użytkowanych przez ludność kultury wczesnośredniowiecznej. Zapewne pradziejowe nawarstwienia zostały zniszczone. W warstwie humusu odkryto bowiem ułamki naczyń glinianych datowanych na epokę brązu i okres rzymski. W 1983 r. prospekcję powierzchniową (badania systemem Archeologicznego Zdjęcia Polski) wykonał Piotr Kubów z Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu. W zniszczonej części stanowiska nie znalazł on ruchomych zabytków archeologicznych. Natomiast w części północnej stanowiska, nie objętej dotąd ochroną konserwatorską, odkrył c.d. osady. Znalazł kilkadziesiąt ułamków naczyń glinianych datowanych na okres rzymski (faza B2) oraz na okres wczesnośredniowieczny. Jednocześnie uznał on (za J. Lodowskim), że nie jest to grodzisko lecz rozległa osada wielokulturowa.

Opis

Lokalizacja. Obiekt zlokalizowany jest na gruntach w północnej części przysiółka Zalesie, na rozległej wydmie utworzonej z piaszczystych osadów rzecznych i wyniesionej około 5m nad dno pradoliny Odry. Część południowa stanowiska jest zabudowana, a część wschodnia jest zadrzewionym nieużytkiem (dawne wybierzysko kruszywa). Część północna i zachodnia jest polem ornym i łąką. Stanowisko przecina ulica Zalesie i dalej droga gruntowa prowadząca do Lubszy. Osada zlokalizowana jest na działkach gruntowych: nr 46 (pole orne, nieużytek, zabudowa), 47 (nieużytek, pole orne), 76 (zabudowa), 86 (nieużytek), 87/1-2 (nieużytek, pole orne), 116 (droga).

Charakterystyka. Osada pradziejowa i wczesnośredniowieczna położona jest na polach ornych i nieużytkach rozciągających się na piaszczysto-żwirowej wydmie wyniesionej nad dolinę Odry. Obecnie jest to w większości obszar nieużytku zniszczony niekontrolowaną eksploatacją kruszywa porośnięty drzewami i krzewami oraz zabudowany. W obszarze stanowiska odkryto ślady osadnictwa neolitycznego oraz ludności kultury łużyckiej. Natomiast osada użytkowana była głównie przez ludność kultury przeworskiej w późnym okresie rzymskim (I - IV w. n.e.) oraz w okresie wczesnośredniowiecznym (VI – XIII w.). Być może relikty pradziejowych jam osadniczych zalegają jeszcze pod warstwą humusu w części północnej i zachodniej obszaru stanowiska. Podczas prowadzonych badań ratowniczych w części wschodniej stanowiska odkryto liczne jamy osadnicze datowane na okres wpływów rzymskich i wczesnośredniowieczny. Artefakty archeologiczne w postaci fragmentów naczyń glinianych, grudek polepy, węgli drzewnych oraz kawałków kości zwierzęcych, zostały odkryte w eksplorowanych jamach oraz w warstwie humusu.

Stanowisko zagrożone było „dziką” eksploatacją kruszywa, stąd w latach 1957 – 1973 przeprowadzono ratownicze badania wykopaliskowe. Odkryto kilkadziesiąt jam osadniczych datowanych na okres wpływów rzymskich i wczesnośredniowieczny. Prof. J. Kaźmierczyk przyjął, że stanowisko jest zniszczonym grodziskiem wczesnośredniowiecznym. Jednak prof. J. Lodowski i prowadzący badania ratownicze P. Kubów, stwierdzili, że jest to osada. W 1983 r. w ramach badań Archeologicznego Zdjęcia Polski, na dostępnych polach (zwłaszcza w części północnej), znaleziono kilkadziesiąt ułamków naczyń glinianych, które prof. S. Pazda datował na fazę B2 okresu wpływów rzymskich oraz na okres wczesnośredniowieczny . Wydaje się, że stanowisko zostało w dużej części zniszczone eksploatacją kruszywa (zwłaszcza część wschodnia) i zabudowane (część południowa). Obecnie dostępna do penetracji powierzchniowej jest tylko część północno-zachodnia (pole orne).

Dostępność. Stanowisko położone jest na gruntach prywatnych. Teren ogólnie dostępny.

Oprac. Krzysztof Spychała, NID OT Opole, 16.12.2019 r.