Historia obiektu

Założenie obronne w Ostrawie (Ostrawe, Wallheim) było siedzibą rycerską (Rittergut - majątek, dobra rycerskie) wzniesioną w 2 poł. XIII w. lub w 1 poł. XIV wieku. Niestety brak informacji do kogo dobra wówczas należały. Jak wskazują wyniki badań archeologicznych gródek został spalony, może w wyniku zbrojnego starcia. Według Dominika Nowakowskiego założenie obronne w Ostrawie mogło powstać z inicjatywy książęcej, za czym przemawia m.in. skala inwestycji, podobna jak w wypadku założenia w Ryczeniu. Badacz sugeruje ponadto, że gródek należałoby datować raczej na 1 poł. XIV wieku, w związku z zaginięciem całego zespołu ceramicznego wydobytego w trakcie badań w 1962 r., na podstawie analizy którego podano wstępne datowanie na koniec XIII – XIV/XV wiek. Materiał z późniejszych badań w postaci ułamków ceramiki stalowoszarej zawęża chronologię do 1 poł. XIV wieku. Jednak według Jerzego Lodowskiego, który przeprowadził badania sondażowe w 1982 r., gródek funkcjonował w okresie od końca XIII do XV wieku.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrebie mezoregionu Kotliny Żmigrodzkiej, w widłach Baryczy i cieku Łacha, na dnie doliny, około 1 km na północny zachód od wsi i dawnego majątku. Teren zadrzewiony.

Opis stanowiska:

Założenie obronne wzniesiono na planie czworoboku z zaokrąglonymi narożami. Szerokość kopca u podstawy wynosi 35 x 42 m, u góry 21 x 23 m, wysokość 4 m. Kopiec jest otoczony fosą szerokości 9-12 m i wałem zewnętrznym szerokości 7-8 m. Od północy do kopca głównego przylega drugi, niższy człon w formie prostokątnego nasypu o wymiarach u podstawy 20 x 40 m, u góry 15 x 34 m. Ten człon także jest otoczony fosą szerokości około 5 m i wałem zewnętrznym szerokości 4-5 m. Prawdopodobnie na kopcu głównym istniał budynek typu wieżowego, a na kopcu towarzyszącym budynek pomocniczy. Fosy były zasilane przez ciek Łacha.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Przed 1930 r. obiekt badał powierzchniowo Max Hellmich. Badania wykopaliskowe przeprowadzili: w roku 1962 – Wojciech Gluziński, w 1982 r. - Jerzy Lodowski.

Na majdanie głównego kopca założono 7 wykopów sondażowych (6 w 1962, 1 w 1982). Stwierdzono istnienie warstwy kulturowej miąższości 40-80 cm, którą tworzyła próchnica ze spalenizną, weglami drzewnymi, spalonymi bierwionami, spieczoną gliną, kamieniami tworzącymi skupiska. W połowie grubości warstwy odkryto warstewkę żółtej gliny miąższości 10-15 cm. Warstwa poniżej gliny zawierała więcej spalenizny i kamieni. Nad warstwą kulturową zarejestrowano zasypisko złożone z ziemi z grudami polepy i kamieniami. Odkryto pozostałości wału wzniesionego na krawędzi kopca. Na szczycie wału i jego zboczach znaleziono węgle drzewne, przepaloną glinę z odciskami żerdzi i fragmenty spalonych belek. U podstawy wału znajdowały się duże kamienie. W trakcie badań odkryto wiele zabytków ruchomych, w tym ułamki ceramiki stalowoszarej (ceramika z wcześniejszych badań zaginęła), gwoździe, groty bełtów, sprzączki do pasów i puślisk, płytki zbroi, fragmenty kolczugi, podkowy, strzemiona, ostrogi, z kółkiem zębatym, wedzidło, klucz, fragment topora, sierpy, przebijaki, hak, okucia drzwi.

Odkrycia dokonane w trakcie badań wykopaliskowych pozwalają podjąć próbę odtworzenia losów założenia obronnego, jego wyglądu oraz aktywności mieszkańców.

Na kopcu głównym istniała siedziba, prawdopodobnie typu wieżowego o kilku kondygnacjach (zwykle od 2 do 4 pieter), wzniesiona w drewniano-glinianej konstrukcji szchulcowej. Wejście do niej prowadziło z poziomu majdanu lub z wyższego poziomu dzięki drewnianej klatce schodowej lub drabinie. Drzwi wejściowe były niewielkie, prawdopodobnie dębowe, dodatkowo wzmocnione żelaznymi okuciami. Nad drzwiami mógł znajdować się wykusz lub okno, z którego obrońcy razili napastników próbujących sforsować drzwi wejściowe. Wieża była nakryta dwuspadowym lub czterospadowym dachem z gontu. Na drugim kopcu mógł istnieć mniej okazały budynek pomocniczy. Kopce były ze sobą połączone drewnianą kładką, a kopiec główny z "lądem" drewnianym mostkiem. Na kopcach znajdowały się wały zwieńczone palisadami lub płotami z żerdzi i plecionki, wzmocnionych gliną. Na zewnątrz całego założenia również istniały obwałowania.

W 1982 r. w ramach realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczej akcji Archeologicznego Zdjęcia Polski dla obszaru 71-25 Joanna Domańska opracowała kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego.

Grodzisko zostało zinwentaryzowane przez zespół badaczy z Politechniki Wrocławskiej na podstawie materiałów z laserowego skaningu lotniczego pozyskanych z zasobów Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej. Z wynikami analiz opublikowanymi w 2019 r. można zapoznać się na stronie internetowej projektu badawczego:

http://www.odgrodudozamku.pl/stanowisko/ostrawa-st-3-grodzisko/ (dostęp 12.09.2024)

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Zabytek-człon główny jest dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 22-07-2020