Ważny zabytek archeologiczny z epoki żelaza - okresu wpływów rzymskich na ziemiach polskich.

Historia

Pierwsza wzmianka o Witeradowie pochodzi z 1388 r., natomiast wyniki badań archeologicznych wskazują na istnienie tu osady już w XII w., a znalezisko kamiennego toporka, zakwalifikowanego jako wytwór kultury ceramiki sznurowej i datowanie tego artefaktu, przesuwa w czasie potwierdzenie bytności ludzi na tym terenie o ok. 4,5 lat wstecz. Wieś Witeradów była początkowo własnością szlachecką, od 1402 r. przez stulecia wchodziła w skład włości miasta Olkusza. Nazwa „Witeradów” może pochodzić od staropolskiej nazwy gruszy – witarnia, bądź od nazwy osobowej „Witorad”, jak uważa językoznawca K. Rymut. 

W trakcie badań powierzchniowych prowadzonych w ramach programu Archeologicznego Zdjęcia Polski, zostało tu odkryte rozległe stanowisko z okresu wpływów rzymskich (AZP 98-53/11). W marcu 1990 r. przeprowadzono w Witeradowie, na stanowisku oznaczonym nr 7, badania ratownicze sondażowe, w osadzie datowanej wstępnie na okres wpływów rzymskich (I – V w. n.e.).

Przebadano łącznie obszar 53 m2. Pod warstwą orną o miąższości ok. 25 cm stwierdzono występowanie warstwy kulturowej grubości ok. 20 cm. Podścielały ją warstwy margla wapiennego oraz piasku calcowego. Eksploracja warstwy kulturowej ujawniła istnienie co najmniej dwóch dużych obiektów mieszkalnych. Podczas badań uzyskano obfity materiał ceramiczny, którego chronologię ustalono na okres od młodszej fazy młodszego okresu rzymskiego (faza C – 2, ok. 260 – 310 r.) do późnego okresu rzymskiego (faza C – 3/D, 310 – 450 r.). Odnaleziono również dwa paciorki, szklany i bursztynowy. Silna erozja naturalna oraz działalność związana z orką. spowodowały znaczne zniszczenie partii osady leżących w pobliżu kulminacji wzgórza. O dużym zasięgu stanowiska świadczył materiał ceramiczny zebrany z powierzchni.

Opis

Witeradów znajduje się na południe od Olkusza. Na północy sięga granicy administracyjnej Olkusza, od wschodu wsi Osiek, od zachodu wsi Żurada, od południa, poprzez „Miejski Las” Niesułowic i Gorenic. Rozciągnięta południkowo wieś leży w dolinie rzeczki Witeradówki.

Stanowisko 7, osada Witeradów, położone jest na stoku jednego ze wzgórz, znajdujących się w paśmie wzgórz okalających od wschodu dolinę, w której leży wieś Witeradów. Teren osady, porośnięty częściowo samosiejką drzew i krzewów, niekoszoną trawą, otoczony jest skupiskami drzew, głównie iglastych, przede wszystkim sosny. 

Brak oznaczeń i tablic informujących o przeszłości tego miejsca.

Obiekt dostępny.

Oprac. Tomasz Woźniak, OT NID w Krakowie, 03-04-2020 r.