Historia obiektu

Według Ewalda Wernicke, który pod koniec XIX wieku usiłował ustalić właścicieli okolic Borowego Jaru, w 1408 r. Heinz von Nimptsch nabył od Gotsche II Schoffa grunty w rejonie Sattler (obecnie znanym jako wzgórze Siodło) czyli na południowy wschód od zamku. Nie istnieją dowody na to, że transakcja między Gotsche II Schoffem a Heinzem von Nimptsch obejmowała tereny aż do Siedlęcina, w tym zamek.

Według Małgorzaty Chorowskiej założenie obronne należało do lenna zamkowego w Jeleniej Górze. Nie było zatem siedzibą rycerską, tym bardziej, że brak wzmianek o zapleczu gospodarczym czy uposażeniach, które były ekonomiczną podstawą funkcjonowania takiej siedziby. Prawdopodobnie założenie obronne obsadzone przez zawodową załogę miało strzec przeprawy.

W kronikach odnotowano, że warownia została zdobyta w 1428 r. przez husytów, którzy w latach 1427-28 prowadzili działania zbrojne i łupieżcze w Jeleniej Górze i najbliższych okolicach. Pisze o tym pod koniec XVIII w., na podstawie starszych przekazów, Johann Daniel Hanna. Według kronikarza husyci zdobyli zamek na Wzgórzu Zamkowym i zamek na wzgórzu koło Siedlęcina identyfikowany jako obiekt na Zamczysku, obroniły się warownie na Kozińcu i Wzgórzu Krzywoustego. Informację o zajęciu zamku przez hustytów potwierdził w 1837 r. Karl Armand Müller, który wspomniał również o raubritterskim epizodzie w historii założenia. Podobno po opuszczeniu przez husytów zamek zajęli rycerze-rozbójnicy. Ich działalność dawała się we znaki mieszczanom i kupcom, którzy postanowili położyć jej kres. Miało to nastąpić już w XV w., a konkretnie w 1476 r. w czasie akcji zbrojnej przeciwko rozbójnikom z Sokolca (Falkenstein) i z zamku Biberstein koło Siedlęcina. Brak jednak potwierdzenia tej informacji.

O Zbójeckim Zamku przypomniano sobie w XVIII w. przy okazji budowy Helikonu i Pól Elizejskich, zlokalizowanych po drugiej stronie rzeki, na południowy wschód od ruin warowni. Prawdopodobne właśnie w tym czasie wykuto dla spacerowiczów schodki do ruin zamku.

W 1873 r. w zakolu Bobru, w miejscu zwanym Końcem Świata, zbudowano papiernię, a w latach 1924-25 zaporę, dzięki której powstało Jezioro Modre. Nad jego brzegiem wzniesiono w 1927 r. schronisko turystyczne. Ruch turystyczny skupiał się jednak przede wszystkim na zachodnim brzegu Bobru. Zbójecki Zamek pozostawał poza trasami przemierzanymi przez turystów. O jego istnieniu przypomniał Tadeusz Steć w przewodniku Sudety Zachodnie wydanym w 1954 r. i w wersji rozszerzonej w 1965 roku.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Ruiny warowni są zlokalizowane w obrębie mezoregionu Pogórza Izerskiego, na skalistym cyplu zwanym Zamczyskiem, górującym nad Borowym Jarem (przełom rzeki Bóbr), po budowie w latach 1924-25 zapory na Bobrze, nad jeziorem Modrym, na terenie Parku Krajobrazowego Doliny Bobru. Teren zalesiony.  

Opis stanowiska:

W związku z bardzo ograniczonym zakresem badań trudno powiedzieć jaką rzeczywistą powierzchnię ma stanowisko archeologiczne. Wpisem do rejestru zabytków objęto obszar oszacowany wstępnie na 1,25 ha. Sposób zagospodarowania terenu również nie został dostatecznie rozpoznany. Wydaje się pewne, ale nie potwierdzone badaniami archeologicznymi, że wejście do zamku prowadziło od północy, ponieważ tylko z tamtej strony jest to możliwe.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

W 1996 r. zespół Muzeum Okręgowego w Jeleniej Górze w składzie: Stanisław Firszt, Robert Rzeszowski, Wojciech Grabowski i Tomasz Miszczyk, przeprowadził badania powierzchniowo-sondażowe. W ich trakcie odkryto fragmenty muru obwodowego i elementy zabudowy założenia. Pierwszy fragment muru, zlokalizowany w części zachodniej, miał 2 m długości, był zbudowany z łamanego kamienia łączonego zaprawą wapienną i uzupełnionego cegłą. Drugi fragment odsłonięto na północ od wierzchołka wzniesienia. W najwyższym punkcie, przy skalnej ścianie odkryto prostokątne zagłębienie o wymiarach 1 x 1,5 m, wypełnione próchnicą. Badacze początkowo określali ten obiekt jako fundament czworobocznej wieży, później nazwali go "komnatą". W końcu uznali, że jest to piwniczka bądź loch, pełniący funkcję gospodarczą. Od północy "komnata" ograniczona jest skalną ścianą, od południa i wschodu murem z dużych głazów, zatem wejście do niej prowadziło prawdopodobnie od zachodu. Na zachód od wierzchołka cypla odkryto obiekt, nazwany wstępnie "cysterną" o wymiarach 2 x 1,5 m. Zagłębienie to wykuto w skale. Uformowano także schodki, które miały ułatwić nabieranie wody.

Badacze znaleźli duże ilości ceramiki, którą datowali na XIV-XV w., żelazny nożyk, fragmenty: żelaznego kółka, podkowy, okucia pochewki noża, kości i gwoździ.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: Zabytek jest dostępny. Teren Parku Krajobrazowego Doliny Bobru.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 24-06-2020