Historia obiektu

Prawdopodobnie teren, na którym we wczesnym średniowieczu wzniesiono gród był wykorzystywany już wcześniej. Świadczą o tym znaleziska pradziejowe, w tym gładzik z epoki brązu, dokonane w tym miejscu przed 1945 r. i w czasie badań powierzchniowych w 1991 r. Wczesnośredniowieczne założenie obronne archeolodzy datują ogólnie na X-XIII wiek. Obiekt późnośredniowieczny mógł zostać wzniesiony pod koniec XIII w. lub później. Duża ilość przepalonej gliny odkryta w trakcie badań sondażowych i groty oszczepów wyorane w latach 20. XX w. mogą sugerować, że funkcjonowanie założenia obronnego zakończyło się w sposób gwałtowny, może w wyniku zbrojnej napaści.

Według Stanisława Frelka dobra w Osieku należały pierwotnie do księcia Henryka Brodatego, który przekazał je swojemu notariuszowi kanonikowi wrocławskiemu Mikołajowi. Około 1224 r. Mikołaj podarował majątek klasztorowi henrykowskiemu. Niektórzy historycy identyfikowali Osiek z wymienioną ok. 1300 r. w Księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego miejscowością Ostrovecz lub Ostrovici. Stanisław Frelek uważa, że chodzi tu o Ostrowąsy, w wypadku których własność biskupstwa wrocławskiego została potwierdzona również w innych dokumentach. W dokumencie z 1411 r. w kontekście Osieka został wymieniony Jan Pilcz de Cremnicz et de Ossek propre Trchinburg.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Kotliny Żmigrodzkiej, około 880 m na północny z lekkim odchyleniem na wschód od dawnego folwarku w Osieku Małym, na wyniesieniu o nazwie Grodzisko (88 m n.p.m.), w rozlewiskach Baryczy, na południe od Kanału Sowina.

Opis stanowiska:

Według Dominika Nowakowskiego założenie obronne jest obiektem dwuczłonowym. Człon wschodni na planie owalu ma wymiary 35 × 38 m, człon zachodni, znacznie zniszczony w trakcie budowy wału przeciwpowodziowego, ma wymiary 25 × 33 m. Między członami prawdopodobnie istniała fosa-rów, po której zachowało się niewielkie obniżenie terenowe. Całe założenie również otaczała fosa szerokości około 4 m, najlepiej zachowana od południa i wschodu oraz wał zewnętrzny szerokości 7 m. Jego zachowana wysokość dochodzi do 2 m.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Stanowisko było znane przed 1945 r. W latach 20. XX w. w czasie prac rolnych wyorano noże i groty oszczepów, które zaginęły oraz ułamki późnośredniowiecznej ceramiki. Stanowisko badali powierzchniowo Max Hellmich, Joseph Gottschalk i sondażowo O. Hoffmann. W latach 1960 i 1965 na zlecenie Konserwatora Zabytków Archeologicznych we Wrocławiu przeprowadzono badania sondażowe. Grodzisko uchodziło wówczas za obiekt jednoczłonowy o maksymalnych wymiarach około 100 x 65 m, otoczony wałem. Na majdanie stwierdzono istnienie warstwy kulturowej o miąższości 0,6 m, zawierającej dużą ilość przepalonej gliny. Na podstawie odkrytych zabytków grodzisko datowano na X-XIII wiek. W 1991 r. w ramach realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczych badań Archeologicznego Zdjęcia Polski dla obszaru 72-28 Joanna Domańska opracowała kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego, w której uwzględniła znaleziska pradziejowe i późnośredniowieczne. W 2017 r. swoje spostrzeżenia na temat grodziska opublikował Dominik Nowakowski, który zauważył m.in., że założenie posiada dwa człony.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: Zabytek dostępny – na terenie Parku Krajobrazowego Doliny Baryczy

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 07-12-2020 r.