Historia obiektu

Odkrycia dokonane przed 1945 r. oraz w czasie badań powierzchniowych AZP w 1987 r. potwierdzają, że teren nad Baryczą był penetrowany już w okresie neolitu.

Prawdopodobnie w IX w. p.n.e. ludność kultury łużyckiej założyła w tym miejscu osadę obronną, która funkcjonowała kilkaset lat do VI wieku p.n.e. Niektórzy badacze skłaniają się ku twierdzeniu, że osada obronna istniała tylko w okresie halsztackim.

Być może w IX w. n.e. Trzebowianie powtórnie wykorzystywali założenie do celów militarnych. Badacze różnie datują tę fazę osadniczą: IX-XII w. - Marta i Tadeusz Kaletynowie, IX-X oraz XI-XII w. (2 fazy) – Sławomir Moździoch lub IX- 1 połowa XI w. – Sylwia Rodak. Ustalenie chronologii na XI i XII wiek oznaczałoby, że założenie obronne funkcjonowało również systemie administracyjno-wojskowym państwa wczesnopiastowskiego. Według miejscowej tradycji w czasie wojny trzydziestoletniej Szwedzi założyli w tym miejscu obóz wojskowy. Prawdopodobnie w 2. połowie XVII w. Hatzfeldowie ze Żmigrodu, do których należały Kędzie (Grüntal), utworzyli nad Baryczą Lustgarten (tzw. ogród rozkoszy), czyli teren rekreacyjny z ozdobnym ogrodem i pawilonem. Po wschodniej stronie zachowanego wału miał istnieć zwierzyniec. Późniejsze inwestycje i obecne użytkowanie rolnicze doprowadziły do znacznych zniszczeń grodziska.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Kotliny Żmigrodzkiej, około 1,1 km na północny wschód od centrum Kędzi, w dolinie Baryczy, w zakolu rzeki.

Opis stanowiska:

Obiekt został założony na planie nieforemnego owalu o wymiarach 230×165 m. Był otoczony wałem, który zachował się w części wschodniej na długości około 160 m i być może fosą, po której zachowało się zagłębienie terenowe po stronie południowej. Rozsypisko wału ma szerokość 12-18 m, wysokość po stronie zewnętrznej 3 m, po wewnętrznej około 2 m.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Pierwsze wzmianki o grodzisku w Kędziach pochodzą sprzed 1945 r. Około 1930 r. Max Hellmich przeprowadził oględziny obiektu. W okresie przedwojennym na grodzisku znaleziono siekierkę kamienną i małą siekierkę krzemienną datowane na epokę kamienia, fragmenty naczyń kultury łużyckiej i wczesnośredniowieczne. W latach 1959 i 1960 Andrzej Gałuszka przeprowadził badania sondażowe na zlecenie Konserwatora Zabytków Archeologicznych. Znaleziono wówczas kilkaset ułamków ceramiki kultury łużyckiej i wczesnośredniowiecznej datowanej ogólnie na IX-XII w., polepę i kości zwierząt. W 1970 r. pod kierownictwem Urszuli Dymaczewskiej przeprowadzono weryfikacyjne badania wykopaliskowe. Założono kilka wykopów sondażowych na majdanie oraz wykop na zachowanym wale wschodnim w celu rozpoznania jego konstrukcji. Okazało się, że wał był zbudowany ze skrzyń o wymiarach 1,80×0,90 m wypełnionych gliną i jak sugeruje badaczka, mierzwą. Skrzynie ustabilizowano rzędem wbitych w ziemię pali, które od wewnątrz zabezpieczono poziomymi belkami. Całość została przykryta glinianym płaszczem. Wysokość wału według Urszuli Dymaczewskiej wynosiła 3,80 m. Od jego strony wewnętrznej, a także w wykopach założonych w zachodniej, środkowej i wschodniej części majdanu występowała warstwa kulturowa o miąższości od 0,2 do 0,5 m. W południowo-wschodniej partii założenia warstwa została zniszczona. Na majdanie i w konstrukcji wału znaleziono nieliczne fragmenty ceramiki, które badaczka określiła jako halsztackie, sugerując, że brakuje potwierdzenia użytkowania założenia w celach obronnych we wczesnym średniowieczu. W 1987 r. w czasie realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczych badań Archeologicznego Zdjęcia Polski Aleksander Starzyński i Jacek Nowakowski opracowali kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego. W trakcie badań powierzchniowych znaleziono drapacz krzemienny, który wraz ze znaleziskami sprzed 1945 r. badacze sklasyfikowali jako zabytki neolityczne, 77 ułamków ceramiki naczyniowej, które datowano na V okres epoki brązu – okres halsztacki C. Odnieśli się również do znalezisk ceramiki wczesnośredniowiecznej, uznając, że ówczesna funkcja obiektu jest nieznana.

Zabytek jest dostępny dla zwiedzających – znajduje się na terenie Parku Krajobrazowego Doliny Baryczy.

Autor noty: Oprac.: Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 04-03-2021 r.