Historia obiektu

Pierwsze wzmianki o wsi Rząsiny (Wokersdorf, Wolkersdorf) pochodzą z roku 1300.

Istnieje kilka, raczej nieuprawnionych, hipotez, dotyczących początków zamku. Pierwsza z nich głosi, że warownię wzniósł w 1207 r. książę Henryk Brodaty w celu obrony granicy z Czechami i osadził w zamku Talkenbergów, którzy mieli być burgrabiami lub wójtami. W 1368 r. weszli w posiadanie zamku przez zasiedzenie. Według innej hipotezy Talkenbergowie zbudowali zamek w XIV w. i przeniesili się do niego z zamku Pirszyn w Gradówku. Według niektórych badaczy zamek miał powstać na przełomie XIII i XIV w. z inicjatywy księcia Bolka I i strzec drogi handlowej z Legnicy do Żytawy, przejmując funkcje pobliskiego zamku Pirszyn w Gradówku. Jednak w dokumentach z lat 1354 i 1364, w których opisane są książece zamki nie ma informacji o warowni w Rząsinach.

Według Małgorzaty Chorowskiej zamek powstał w XV wieku. Zbudowało go trzecie pokolenie Talkenbergów z Rząsin. Dopiero wówczas właściciele zaczęli pisać się z Podskala – auf Talkenstein.

Według Artura Boguszewicza należy wziąć pod uwagę możliwość identyfikacji zamku Podskale z zamkami Fürstenstein i Fünfhausen, o których wzmianki pojawiają się w źródłach pisanych w latach 1361-1394.

Na pewno w 1367 r. dobra w Rząsinach należały częściwo do Talkenbergów, braci Reintscha i Mikołaja, którzy w 1372 r. odkupili od Marithe von Wachaw jej dziedzictwo we wsi. Od 1385 r. właścicielem był Mikołaj von Talkenberg, chociaż w dokumentach pojawiały się również inne osoby posiadające czynsze w Rząsinach.

Pierwszym piszącym się z Podskala był w 1431 r. Joachim von Talkenberg auf Talkenstein. Za najbardziej ututułowanego przedstawiciela rodu uważa się Bernharda von Talkenberga, który wziąwszy w zastaw zamek książąt legnickich w Chojnowie tytułował się starostą chojnowskim. Swoje dobra zostawił synom Christophowi i Bernhardowi. Po wojnach husyckich, Talkenbergowie, podobnie jak inni rycerze zajmowali się nielegalnym poborem ceł na drogach, które przechodziły przez ich dobra, co było uznawane w świetle prawa za rozbój. Proceder ten kwitł wiele lat. Dopiero Maciej Korwin, po przejęciu Śląska w 1479 r., rozpoczął zaprowadzanie porządku na drogach. Przy okazji rozprawiał się ze swoimi przeciwnikami politycznymi, do których w tym czasie należeli Talkenbergowie. W 1479 r. król wydał rozkaz zburzenia m.in. Podskala, a namiestnik Śląska Georg von Stein sporządził instrukcję. Do akcji przystąpiły wojska wystawione przez Lwówek Śląski i Jelenią Górę, wspomagane przez Związek Sześciu Miast Łużyckich, oddziały węgierskie dowodzone przez Jana Zeleni oraz górnicy z Kowar, którzy mieli podkopać i wysadzić mury. Podobno ówczesny pan na Podskalu, Bernhard von Talkenberg został schywatny i powieszony, ale brak na to dowodów, tym bardziej, że żył jeszcze w 1490 r. Dobra rząsińskie zostały w lipcu 1479 r. nadane przez Macieja Korwina w dziedziczne posiadanie magistratowi lwóweckiemu. Brat Berharda, Christoph mieszkający w Czechach domagał się zwrotu majątku. Nastąpiło to po śmierci Macieja Korwina. W 1491 podpisano ugodę, na mocy której magistrat lwówecki zwrócił von Talkenbergom Rząsiny oraz wypłacił odszkodowanie za bezprawne użytkowanie w latach 1479-1490. Rajcy mieli również zniszczyć akt darowizny wystawiony przez Macieja Korwina. Christoph von Talkenberg wrócił do Rząsin, ale zamieszkał w innym miejscu, podobno w centrum wsi. Zamek pozostawał w okazałej ruinie do 4 ćwierci XVIII w., gdy okoliczna ludność rozpoczęła pozyskiwanie surowca budowlanego. Dopiero w 1830 r. pozostałości zostały zabezpieczone przez ówczesnego właściciela feldmarszałka hrabiego Iwana Dybicz-Zabałkańskiego.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Ruiny warowni są zlokalizowane w obrębie mezoregionu Pogórza Izerskiego, na skalistym wzniesieniu, we wschodniej części wsi, na północ od głównej drogi wiejskiej. U podnóża zamku są zlokalizowane zabudowania przysiółka Podskale. Do zamku prowadzi czarny szlak turystyczny.

Opis stanowiska:

Zamek składał się z dwóch członów. Na zamku górnym, na plateau o szerokości 7 m, zachował się mur obwodowy i relikty bliżej nieokreślonego budynku mieszkalnego. W murze południowym zachowały się 3 rozglifione otwory strzelnicze oraz ślad po drewnianej belce stężającej mur. Na terenie zamku dolnego widoczne są pozostałości sklepionej piwnicy. Zamek został zbudowany z łamanego kamienia.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Zamek Podskale nie był badany wykopaliskowo. W 1959 r. Andrzej Kudła w trakcie badań powierzchniowych znalazł ułamki ceramiki, którą datował na późne średniowiecze. Ceramika miała zalegać w warstwie czerwonawej gleby przemiesznej z gruzem i węglami drzewnymi. W 1965 r. ruiny inwentaryzował Czesław Lasota.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: Zabytek jest dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 25-06-2020 r.