Historia obiektu

Pierwsze wzmianki o właścicielach Stoszowa (Stoschendorph, Stoschendorf) pochodzą z 1348-1349 r. Majątek należał wówczas do braci Krystiana i Henryka Acze. W 1371 r. jako właściciel był wymieniany Konrad Gellhorn, potem Mikołaj Gellhorn, który sprzedał dobra Tammonowi i Janowi Logau. W 1403 r. Logauowie odsprzedali wieś i folwark jej dawnemu właścicielowi Mikołajowi Gellhorn. W rękach tego rodu dobra pozostawały na pewno w 1472 r., gdy jako właściciel był wymieniany Jerzy Gellhorn ze Stoszowa.

W XVI w. majątek należał już do rodziny von Strachwitz. W 2 połowie XVI w. Hans von Strachwitz wzniósł jednoskrzydłowy, prostokątny dwór (później rozbudowany), prawdopodobnie na miejscu starszej siedziby. Gdyby tak było, co wymaga potwierdzenia w trakcie badań archeologicznych, to założenie obronne znane jako grodzisko w Stoszowie-Jaźwinie mogłoby być członem większego obiektu wzniesionego przez Gellhornów lub siedzibą typu wieżowego należącą do pierwszych właścicieli dóbr.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Wzgórz Niemczańsko-Strzelińskich, w centrum wsi (obecnie przysiółka Jaźwiny), na północny wschód od folwarku i renesansowego dworu wpisanego do rejestru zabytków nieruchomych.

Opis stanowiska:

Założenie wzniesiono na planie owalu o wymiarach u podstawy 22 x 25,5 m, u góry 17 x 22 m. W centralnej części plateau jest widoczny zarys czworobocznej budowli o wymiarach 5 x 7 m. Dawniej wokół dworu i grodziska istniał staw, obecnie teren podmokły.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Stanowisko archeologiczne było znane już w połowie XIX wieku. Badał je powierzchniowo Oscar Vug, znajdując ułamki ceramiki i popiół. Przed 1930 r. obiekt inwentaryzował Max Hellmich. W 1966 r. badania powierzchniowe przeprowadził Zbigniew Bagniewski, a w 1974 r. Antoni Pawłowski. W 2004 r. stanowisko inwentaryzowal Marek Kowalski.

W 2008 r. w ramach realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczej akcji Archeologicznego Zdjęcia Polski dla obszaru 87-25 zespół w składzie: Tomasz Płonka i Andrzej Wiśniewski, opracował kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego.

Grodzisko zostało zinwentaryzowane przez badaczy z Politechniki Wrocławskiej na podstawie materiałów z laserowego skanningu lotniczego pozyskanych z zasobów Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej. Z wynikami analiz opublikowanymi w 2019 r. można zapoznać się na stronie internetowej projektu badawczego:

http://www.odgrodudozamku.pl/stanowisko/stoszow-st-1-grodzisko/ (dostęp: 24.09.2024)

Badania wykopaliskowe obydwóch kopców (pod dworem i grodziska) pozwoliłyby wyjaśnić m.in. chronologiczne relacje między tymi założeniami.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: Zabytek nie jest dostępny. 

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 24-07-2020 r.