Historia obiektu

Według historyka Karla Augusta Müllera pierwsze założenie obronne wzniósł książę Henryk I Brodaty na początku XIII w. (1207 r.). Wkrótce (1214 r.) wokół zamku rozwinęło się miasteczko Schonenberg, Shonenberg, Schömberg.

W 1289 r. roku król czeski Wacław II przekazał Chełmsko księciu Bolkowi I Surowemu. Według Artura Boguszewicza miasto wprawdzie pozostawało formalnie we władaniu księcia i jego następców, ale rzeczywistymi właścicielami byli czescy rycerze. Grodzisko jest pozostałością ich siedziby lub dworu tutejszego wójta dziedzicznego. Być może właśnie o tej siedzibie mowa w dokumencie sprzedaży z 1324 r. Na jego mocy Budimer i Natko ze Skalic oraz ich synowie, a także Tasso von Hanenberck i jego syn Luiczco sprzedali wójtowi Marcinowi wójtostwo z uposażeniem oraz dwór (curia in circulo locanda). W 1343 r. Jeriko de Ysinberg i jego siostrzeniec Presech de Gutinsteyn dokonali sprzedaży miasta wraz z przynależnymi wsiami: Wójtową k. Kamiennej Góry, Burchardisdorph, Błażkową Dolną, Catzbach, Olszyną, Ludowigisdorph rycerzowi Konradowi z Czernicy koło Jawora i opatowi cystersów krzeszowskich Mikołajowi. Sprzedaż za 280 grzywien uwzględniała wszystkie prawa i przywileje ekonomicze i sądowe. Transakcję zatwierdził książę Bolko II Mały. Po śmierci Konrada i jego małżonki Małgorzaty, zgodnie z dokumentem sprzedaży, miasto przeszło we władanie cystersów. Pozostawało ich własnością do kasaty klasztoru w 1810 r.  

Według Karla Augusta Müllera założenie obronne w Chełmsku zostało zniszczone przez husytów w 1426 roku.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Gór Kamiennych, w centrum Chełmska Śląskiego, na północny zachód od rynku, przy ul. Pocztowej, w widłach Zadrny jej dopływu.

Opis stanowiska:

Kopiec założenia obronnego został wzniesiony na planie czworokąta o zaokrąglonych narożach. Jego wymiary wynoszą: u podstawy 35,5 x 37 m, u góry 23 i wysokość 3-3,5 m. Nasyp jest otoczony fosą szerokości od 8 do 14 m, w części północnej przeciętą groblą. Na majdanie znajduje się budynek o wymiarach 12,5 x 17,5 m.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Założenie obronne było znane krajoznawcom już w XIX wieku. Przed 1930 r. badał je powierzchniowo Max Hellmich, w 1966 r. – Tadeusz Kaletyn. W 1979 r. zespół złożony z Ludwika A. Kamińskiego, Tadeusza Kaletyna, Zbigniewa Bagniewskiego oraz Alicji Morgielewicz przeprowadził prace remontowo-konserwatorskie. W latach 1982-83 teren stanowiska porządkowali Tadeusz Kaletyn, Z. Marcinowski i Z. Patrzałek. W 2008 r. w ramach weryfikacyjno-poszukiwawczej akcji Archeologicznego Zdjęcia Polski zespół w składzie: Jarosław Bronowicki i Andrzej Kosicki, opracował kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego.

Obiekt został zinwentaryzowany przez zespół badaczy z Politechniki Wrocławskiej na podstawie materiałów z laserowego skaningu lotniczego, pozyskanych z zasobów Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej. Z wynikami analiz opublikowanymi w 2019 r. można zapoznać się na stronie internetowej projektu badawczego:

http://www.odgrodudozamku.pl/stanowisko/chelmsko-slaskie-grodzisko/ (dostęp: 18.03.2024)

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Zabytek jest dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 17-09-2020 r.