Historia obiektu

Relikty założenia obronnego w Chełmcu były przez różnych badaczy datowane na: pradzieje, wczesne średniowiecze (XI-XII w.), starsze i młodsze fazy okresu wczesnego średniowiecza, średniowiecze. Jeśliby uznać, że gród funkcjonował już w X wieku lub wcześniej, jego wzniesienie można byłoby przypisać Trzebowianom. Według Krzysztofa Jaworskiego założenie obronne w Chełmcu, grody w Piotrowicach (zniszczone przez kopalnię bazaltu) i Myśliborzu, a także w Mierczycach, Gniewkowie i Krajowie tworzyły system strażnic, chroniących od południowego wschodu terytorium plemienne Trzebowian przed ekspansją Ślężan.

Gród mógł funkcjonować również po okresie plemiennym. Tomasz Stolarczyk i Mariusz Łesiuk wiążą go z działalnością górniczą w okolicach Chełmca i Jerzykowa. Początki tej działalności  sięgają nawet XIII wieku. W 1258 r. cystersi lubiąscy, którzy byli właścicielami Chełmca (Chelmetz, Kolbnitz) otrzymali od księcia Bolesława II Rogatki przywilej prawa górniczego, potwierdzony 10 lat później przez książąt Henryka i Bolesława. O ile cystersi eksploatowali złoża polimetaliczne  w XIII wieku, co nie jest pewne , to założenie obronne mogło mieć funkcję strażnicy pól górniczych i infrastruktury wokół nich.

Stanowisko na pewno ma duży potencjał badawczy. Badania sondażowe lub wykopaliskowe pozwoliłyby określić jego chronologię, w tym fazy użytkowe.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Pogórza Kaczawskiego, na Górze Zamkowej (305 m n.p.m.), około 1,7 km na pónocny zachód od wsi Chełmiec. Teren zalesiony.

Opis stanowiska:

Założenie obronne wzniesiono na planie zbliżonym do trójkata o bokach długości 38,5 i 42,5 m. Majdan otoczony jest wałem, którego szerokość u podstawy waha się od 10 do 14 m.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Stanowisko archeologiczne było znane archeologom już w XIX wieku. Nigdy nie badano go  wykopaliskowo. Prospekcje powierzchniowe przeprowadzono w latach: przed 1930 r. - Max Hellmich, 1964, 1966 – Konserwator Zabytków Archeologicznych, 1977 – Jerzy Lodowski. W 1983 r. w ramach realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczej akcji Archeologicznego Zdjęcia Polski dla obszaru 81-20 zespół w składzie: Czesław Francke, Maria Górecka i Aleksander Limisiewicz opracował kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego. W 2012 r. Tomasz Stolarczyk i Mariusz Łesiuk przeprowadzili badania powierzchniowe m.in. w okolicach Chełmca poszukując śladów działalności górniczej. Według nich założenie na Górze Zamkowej mogło mieć związek z eksploatacją złóż polimetalicznych w tym rejonie. Taką informację badacze zamieścili w zaktualizowanej karcie ewidencyjnej stanowiska archeologicznego.

Grodzisko zostało zinwentaryzowane przez zespół badaczy z Politechniki Wrocławskiej na podstawie materiałów z laserowego skaningu lotniczego pozyskanych z zasobów Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej. Z wynikami analiz opublikowanymi w 2019 r. można zapoznać się na stronie internetowej projektu badawczego: http://www.odgrodudozamku.pl/stanowisko/chelmiec-st-1-grodzisko/ (dostęp: 08.03.2024)

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Zabytek jest dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 01-07-2020