Historia obiektu

We wczesnej fazie kultury przedłużyckiej dominowały pochówki szkieletowe, wyposażone w nieliczne wyroby z brązu. Z tego czasu znane są również pochówki ciałopalne. W fazie klasycznej również obowiązywał przede wszystkim pochówek szkieletowy. Do grobu, w którym zmarły ułożony był w pozycji wyprostowanej wkładano ozdoby z brązu, a także inne przedmioty brązowe i kamienne. Niekiedy pochówki były bardzo bogato wyposażone, co może świadczyć o pozycji społecznej zmarłego. U schyłku fazy klasycznej coraz częściej pojawiał się obrządek ciałopalny, zwłaszcza na Ślasku, Łużycach i Saksonii.

Typową formą grobu był kurhan, zaopatrzony w konstrukcje kamienne w postaci kregu ułożonego na zewnętrznym obwodzie nasypu czy kamiennego jądra zwiazanego z jamą grobową. Czasami jądro z kręgiem łączyły utworzone z kamieni promienie.

Według Mateusza Jaegera i zespołu badaczy kurhany przedłużyckie pogranicza śląsko-wielkopolskiego mogły mieć podwójne znaczenie. Były miejscami pochówków i jednocześnie wyznaczały granice własności, stąd ich lokowanie w miejscach eksponowanych - na wzniesieniach. Według Witolda Szmukiera kurhany obornickie są typowymi przykładami grobowców kultury przedłużyckiej z II okresu epoki brązu.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Wzgórz Trzebnickich, na południowy wschód od miejscowości Oborniki Śląskie, na wschód od Obornickiego Potoku. Po przebyciu ok. 630 m ul. Trzebnicką w Obornikach Śl., zmierzającą do Wilczyna, gdzie jest ona ul. Obornicką, należy skręcić w prawo w drogę leśną. Droga leśna stanowi granicę obrębów administracyjnych Obornik Śląskich i Wilczyna. Około 690 m od krzyżówki znajduje się cmentarzysko kurhanowe.

Opis stanowiska:

Cmentarzysko kurhanowe składa się z dwóch mogił, zlokalizowanych po dwóch stronach leśnej drogi w odległości kilkudziesięciu metrów od siebie. Kurhan 1 przed badaniami archeologicznymi miał średnicę ok. 15 m, wysokość ok. 1,5. Średnica kurhanu 2 wynosiła ok. 25 m, wysokość ok. 1 m. Widoczne obecnie formy to rekonstrukcje wykonane po całkowitym przebadaniu grobowców.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Cmentarzyska kurhanowe w okolicach Obornik Śląskich znane archeologom przed 1945 r. (patrz mapka) były zlokalizowane w lasach na północny zachód i na południowy wschód od miejscowości. Stanowisko oznaczone jako 1/13 złożone z dwóch kurhanów, znajdujących się po obu stronach drogi leśnej odkrył w 1924 r. nauczyciel Bruhl. Georg Raschke potwierdził istnienie obiektów i około 400 m na wschód od nich odkrył kolejny kopiec. W 1978 r. Witold Szmukier rozpoczął badania kurhanów położonych przy leśnej drodze. W niektórych sezonach badaczych towarzyszyli mu Elwira Holc i Jerzy Malec. Jednocześnie badacz zinwentaryzował w lasach obornickich wiele, nieznanych do tego czasu, cmentarzysk kurhanowych i pojedynczych kurhanów.

W trakcie 5 sezonów badawczych do roku 1982 rozpoznano całkowicie dwa obiekty, tworzące cmentarzysko, wówczas określane jako stanowisko nr 4.

Kurhan 1 przed podjęciem prac wykopaliskowych był stożkowatym nasypem ze ściętym wierzchołkiem. Jego średnica wynosiła 15 m, a wysokość 1,5 m. W nasypie pod warstwą próchnicy leśnej znajdowała się warstwa jasnego piasku, który na głębokości 0,6 m przechodził w warstwę nieco ciemniejszą z domieszką organiczną, a ta w warstwę piasku przemieszanego z węglami drzewnymi. W środkowej części nasypu odkryto ślady wkopu rabunkowego, zawierającego ceramikę określoną jako XVI-wieczna, który poważnie naruszył grób. Jama grobowa była usytuowana na głębokości 0,9 m. Znaleziono w niej fragment miednicy i kilka drobnych kości. Zachował się również fragment bruku.

Pod nasypem znajdował się krąg kamienny średnicy około 12 m, zbudowany z mniejszych i większych głazów narzutowych. Od strony północno-zachodniej w kręgu widniała przerwa, która okazała się wkopem sprzed kilkudziesięciu lat. Na głębokości 1,5 m, między kamiennym kręgiem a jamą grobową odkryto ślady po 5 paleniskach. W trakcie eksploracji nasypu znaleziono fragmenty ceramiki z epoki brązu, bursztynowy paciorek i krążek wypalonej gliny.

Kurhan nr 2 oddalony od kurhanu 1 kilkadziesiąt metrów na wschód, był badany od roku 1979. Średnica nasypu wynosiła około 25 m, wysokość około 1 m. Po zdjęciu nasypu stwierdzono istnienie dobrze zachowanego kręgu kamiennego o średnicy ok. 15-16 m. Przed i poza kręgiem zaobserwowano zagęszczenie kamieni. Być może była to pozostałość bruku. Na poziomie tzw. calca odkryto jamę grobową na planie czworokąta o zaokrąglonych narożach i wymiarach 140 x 140 cm. Jama zwężała się trapezowato ku dołowi. Jej dno zarejestrowano na głebokości 250 cm. W jamie znajdowały się fragmenty kości, kilka ułamków ceramiki, węgle drzewne i kamienie w nieregularnym układzie. W nasypie znaleziono ułamki ceramiki w tym również zdobione dookolną listwą plastyczną, ornamentem sznura i skośnych nacięć pod krawedzią oraz fragment kamienia żarnowego i fragment przedmiotu wykonanego z kości.

Po badaniach obydwa kurhany zostały zrekonstruowane.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: Zabytek jest dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 16-06-2020