Historia obiektu

Pierwszym znanym z imienia panem na Byczeniu (Byczen, Byzen, Bycen, Baitzen) był pochodzący z Czech Dzirżysław, być może syn Mojko Mojkowica. W dokumentach, które dotyczyły Dzirżysława lub na których świadczył wymieniano go jako kasztelana Wrocławia, kasztelana Sądowla, barona, stolnika wrocławskiego, komesa. Dzirżysław ożenił się z siostrą Bernarda z Kamieńca. Według Marka Cetwińskiego ślub mógł odbyć się pod koniec lat 30. XIII w.(?). Z tego małżeństwa przyszło na świat trzech synów: Mojko, Jaśko i Dzirżko. Dzirżysław został zabity po roku 1272. Oprócz Byczenia do dóbr należały na pewno w jakichś częściach Topola, Śrem, Czerńczyce, Płonica, Starczówek. Wydaje się, że po 1272 r. Byczeń objął Dzirżko. Ożenił się z Benedyktą, z którą miał kilkoro dzieci. Jedna córek wyszła za mąż za Alberta Nankeri, syna palatyna wrocławskiego Nankera, druga za Mikołaja de Danielwicz (z Danielowic koło Oławy). Mikołaj i Elżbieta oraz ich synowie: Apezko, Hinczko, Ramfold, Luthko, Borutha, Bernhard i Dzirżko przez kilka lat, od 1344 r., toczyli spór z cystersami z Kamieńca w sprawie rozgraniczenia dóbr. W końcu, w 1349 r. Elżbieta i jej synowie sprzedali wieś opatowi Zygardowi (Sighardus) i konwentowi za 900 grzywien groszy praskich. Z innego dokumentu wydanego w 1349 r. wynika, że zmarli z rodziny Dzirżysława byli chowani w kaplicy klasztornej cystersów kamienieckich.

Wydaje się pewne, że założenie obronne w Byczeniu wzniósł Dzirżysław. Trudno powiedzieć jaką funkcję pełniło po wykupie wsi przez cystersów.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Obniżenia Otmuchowskiego, na płaskim szczycie naturalnego wzniesienia o wysokości 266,3 m n.p.m., na południe od kościoła w Byczeniu (Duży Byczeń). Na południe od stanowiska przepływa Nysa Kłodzka.

Opis stanowiska:

Lotniczy skannig laserowy wskazuje, że założenie mogło składać się z dwóch członów. Człon główny to zlokalizowany w południowo-wschodniej części założenia nasyp wzniesiony na planie owalu, otoczony wałem i fosą. Jego wymiary u podstawy wraz z obwarowaniem wynoszą około 45 x 42 m. Od północnego zachodu mogło przylegać do niego podgrodzie, otoczone wałem – obecnie zniszczone przez późniejsze zagospodarowanie.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Założenie obronne było znane przed 1945 rokiem. Jego istnienie odnotował w 1930 r. Max Hellmich. Potwierdzono to w notatce w Altschlesische Blätter z 1939 roku.

W 1983 r. w trakcie realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczych badań Archeologicznego Zdjęcia Polski dla obszaru 92-27, Lidia Skonieczna opracowała kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego.

Obiekt został zinwentaryzowany przez zespół badaczy z Politechniki Wrocławskiej na podstawie materiałów z laserowego skaningu lotniczego pozyskanych z zasobów Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej. Z wynikami analiz opublikowanymi w 2019 r. można zapoznać się na stronie internetowej projektu badawczego:

http://www.odgrodudozamku.pl/stanowisko/byczen-st-1-fortyfikacje-polowe/ (dostęp: 08.03.2024)

Stanowisko nie było badane wykopaliskowo.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Zabytek jest dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 15-06-2020 r.