Historia obiektu

W wyniku wstępnego, archeologicznego rozpoznania stanowiska ustalono, że późnośredniowieczne założenie obronne zostało wniesione na starszym, wczesnośredniowiecznym obiekcie otoczonym wałami. Jeśli wnioski badaczy są prawidłowe to pierwotny gród w Wierzowicach Wielkich mógł należeć do okręgu grodowego kasztelanii sądowelskiej, zniszczonej w 1319 r. przez księcia brzeskiego Bolesława III. W XIV-XV w. prawdopodobnie istniała w Wierzowicach siedziba rycerska., ktorej reliktem jest główny kopiec. Założenie obronne zostało spalone.

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1300 r. - Wersowitz. W 1304 r. wieś stała się własnością księcia głogowskiego Henryka III, który dokonał wymiany wsi Sławęcice na Wierzowice (Dersovice). W 1308 r. miejscowość wymieniano w dokumentach jako Karzouiz.

Od 1780 r. dobra wierzowickie były w posiadaniu rodziny von Stosch. Właściciele mieszkali w nieistniejącym dziś pałacu w centrum wsi.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Założenie obronne w Wierzowicach Wielkich jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Pradoliny Głogowskiej, na krawędzi doliny Baryczy, około 200 m od jej obecnego koryta, 300 m na południowy zachód od dawnego folwarku. Miejsce było znane kiedyś jako Wzgórze Zofii (Sophienhöhe).

Opis stanowiska:

Założenie obronne składa się z kopca założonego na planie prostokąta z zaokrąglonymi narożami. Jego wymiary u podstawy wynoszą 28 x 31 m, u góry 10 x 12 m, wysokość około 3,5 m. Wokół nasypu jest widoczna fosa szerokości 3-5 m. Od południowego zachodu kopiec otacza częściowo zniszczony od południa nasyp o wymiarach 25 x 35 m. Wokół tego nasypu również są widoczne ślady fosy (zachowany odcinek północno-zachodni) szerokości 4 m, która łączyła się z fosą okalającą główny człon założenia.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Grodzisko było znane badaczom już w XIX wieku. W 1893 r. nauczyciel Perisicke przeprowadził badania wykopaliskowe. Pozyskane zabytki – ułamki ceramiki, elementy uzbrojenia ochronnego oraz ostroga z wydzielonym bodźcem i piramidalnym końcem, były przechowywane w pałacu w Wierzowicach Wielkich, ale zaginęły. Później stanowisko wielokrotnie badano powierzchniowo: około 1930 r. – Max Hellmich, w latach 1961 i 1962 – Andrzej Kudła, w latach 1966 i 1972  – Tadeusz Kaletyn, 1989 r. - w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski: Jerzy Lodowski i Jerzy Romanow. W 1972 r. zespół w składzie: Eugeniusz Cnotliwy, Tadeusz Nawrolski i Ryszard Rogosz, przeprowadził badania wiertnicze. W 1980 r. Jerzy Lodowski badał stanowisko sondażowo.

Badania prowadzone na głównym kopcu pozwoliły ustalić, że został on wzniesiony na starszym założeniu obronnym otoczonym wałami. W środkowej części kopca odkryto pozostałości drewniano-glinianego budynku szerokości 6-7 m. Pozostały po nim zbite grudy polepy, glina i spalenizna.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: zabytek dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 24.04.2020