Historia obiektu

Według Dominika Nowakowskiego średniowieczna siedziba była zlokalizowana w centrum wsi, na niewielkim wzniesieniu. Był to obiekt na planie owalu o wymiarach 30 x 25 m. Obecnie, według badacza, jest prawie całkowicie zniszczony przez późniejszą zabudowę, m.in. przez budynek dawnego więzienia. Dominik Nowakowski twierdzi, że w XV-XVI w. wzniesiono w innym miejscu, na tzw. "surowym korzeniu" dwór na kopcu, który w 1806 r. uległ spaleniu. Nie został nigdy odbudowany.

W decyzji o wpisie do rejestru zabytków średniowiecznego grodziska w Wyszęcicach znalazły się informacje o tym, że obiekt jest zlokalizowany centrum wsi na niewielkim wzniesieniu. Integralną część decyzji stanowi mapa/plan/szkic grodziska wyraźnie wskazujący, że mamy do czynienia z renesansowym dworem na kopcu, zidentyfikowanym wiele lat później przez Dominika Nowakowskiego. Oprócz dworu na planie naniesiono pobliski budynek i informację, że jest to dawne więzienie.

Za centrum wsi uznawane było sąsiedztwo kościoła, za wzniesienie kopiec. Za budynek dawnego więzienia (w latach 1942-45 byli tam więzieni jeńcy rosyjscy) uchodzi do dzisiaj wśród miejscowej ludności dawna kuchnia wzniesiona obok dworu na kopcu.

Nie można zatem wykluczyć, że pierwotna siedziba (średniowieczna) i późniejsza (renesansowa) powstały w tym samym miejscu. Wątpliwości wyjaśniłyby badania wykopaliskowe.

Wiadomo, że w XV w. właścicielami wsi byli bracia Piotr i Jan Deyssil i to zapewne oni wznieśli dwór na kopcu otoczony fosą.

Kolejny dwór/pałac zbudowano w XVIII w. na południe od dworu na kopcu. W XIX i XX w. obiekt był powiększany i przebudowywany. Po uszkodzeniach w 1945 r. i opuszczeniu pałac popada w ruinę.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Obniżenia Ścianwskiego. W południowej części wsi, 100 m na południowy wschód od kościoła.

Opis stanowiska:

Kopiec na planie owalu o wymiarach 35 x 40 m jest otoczony mokra fosą szerokości 10 – 15 m. Na majdanie znajduje się ruina murowanego budynku o wymiarach 16 x 16 m, wzniesionego z kamieni łączonych wapienną zaprawą. W okresie międzywojennym widoczne były sklepienia z cegły uzupełnianej kamieniem. Na południe od reliktów dworu znajduje się budynek dawnej kuchni wzniesiony z cegły i kamieni, na planie prostokata o wymiarach 7,5 x 16 m.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Stanowisko archeologiczne było badane powierzchniowo w latach: 1926/27 przez A. Wernichte, 1937 – w ramach badań urzędowych, 1937/38 – informacje o znaleziskach z okresu późnego średniowiecza, 1957 przez Stanisława Siedlaka, 1964 przez Tadeusza Kaletyna, w 1987 w ramach badań Archeologicznego Zdjęcia Polski przez Jacka Nowakowskiego i Marka Wróbla, w 2007 przez Dominika Nowakowskiego.

Dostepność obiektu dla zwiedzających, zabytek jest dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 08-05-2020