Kaplica wyróżnia się eksponowanym w przestrzeni położeniem, ciekawą formą oraz zachowanymi elementami pierwotnego wystroju i wyposażenia.

Historia obiektu

Według Informacji zawartych w Inwentarzu Parafii Kańczuga spisanym w 1942 r. istniejąca obecnie kaplica powstała na miejscu drewnianego kościółka wzniesionego przez księżną Annę Ostrogską po śmierci jednej z jej córek, nie posiadamy jednak bliższych informacji o tym obiekcie. Na austriackich mapach wojskowych pochodzących z końca XVIII i XIX w. na miejscu kaplicy zaznaczono niewielki obiekt - zapewne kapliczkę lub figurę/krzyż, podobnie zresztą jak na opracowanej w poł. XIX mapie katastralnej. Zachowana do dziś kaplica wzniesiona została z fundacji Karola Kellermana w 1865 r. o czym świadczy zarówno jego epitafium umieszczone w kaplicy jak i kamienna tabliczka wmurowana nad wejściem. Około 1900 r. kaplicę odnowił kolejny dziedzic - Józef Kellerman. Zgodnie z inwentarzem parafialnym w 1942 r., na dachu kaplicy znajdował się dzwonek, a jej wnętrze wyposażone było w drewniany ołtarz zakończony krzyżem. W ołtarzu malowany na płótnie obraz św. Józefa, przenośne tabernakulum, trzy kanony i portatyl. Na ścianach wisiało sześć malowanych na płótnie obrazów przedstawiających patronów zmarłych spoczywających w grobowcu. Przed ołtarzem wieczna lampka, a na ścianach bocznych siedem płyt marmurowych upamiętniających spoczywających w kaplicy członków rodziny. We wnętrzu znajdowały się również dębowe ławki z herbami i kropielnice przy drzwiach. W okresie powojennym, w związku z reformą rolną obiekt utracił funkcję prywatnej kaplicy z rodowym grobowcem i przez pewien czas użytkowany był jako kaplica przedpogrzebowa dla okolicznej ludności. W czasie tym przeprowadzono remont elewacji oraz wnętrza usuwając część pierwotnej dekoracji. Obecnie kaplica jest nieużytkowana.

Opis obiektu

Obiekt usytuowany na niewielkim wzniesieniu w północnej części Niżatyc bezpośrednio przy granicy z Kańczugą. Kaplica wolnostojąca, wzniesiona na rzucie zbliżonym do kwadratu, o zwartej bryle urozmaiconej niewielką trójboczną absydą, nakryta dachem dwuspadowym (nad korpusem) i wielospadowym (nad apsydą) z pokryciem z blachy płaskiej. Budynek zwrócony frontem w kierunku zachodnim, z absydą od wschodu, o jednoprzestrzennym wnętrzu i z podpiwniczeniem mieszczącym kryptę grobową rodziny Kellermanów. Obiekt murowany z cegły, ściany tynkowane ze skromnym detalem elewacji i wnętrza wykonanym w zaprawie. Elewacje symetryczne o podziałach ramowych, podbudowane cokołem wyodrębnionym odsadzką i zwieńczone gzymsem. Elewacja frontowa (zachodnia) jednoosiowa, parterowa, w formie stojącego prostokąta zwieńczonego spłaszczonym, trójkątnym szczytem. Na osi elewacji otwór drzwiowy w formie stojącego prostokąta zamkniętego górą łukiem w formie oślego grzbietu. Ponad drzwiami falisty, gierowany na zakończeniach naczółek, powtarzający formę zamknięcia drzwi. Powyżej naczółka wmurowana niewielka, kamienna, prostokątna tablica z datą budowy kaplicy. Narożniki elewacji flankowane wielobocznymi przyporami, przechodzącymi w górnej partii w sterczyny. Szczyt o uskokowym wyłamaniu na osi zwieńczony metalowym krzyżem. Elewacje boczne (północna i południowa) jednoosiowe parterowe, w kształcie zbliżonym do kwadratów, z osiami podkreślonymi okrągłymi oknami. Elewacja tylna (wschodnia) jednoosiowa, symetryczna, w kształcie zbliżonym do kwadratu, z niewielką trójboczną absydą pośrodku. ściany wewnętrzne o arkadowych podziałach i ze skromnym detalem w postaci pilastrów, gzymsów, pasowych archiwolt i rozet. We wnętrzu zachowany drewniany ołtarz oraz marmurowe tablice epitafijne wmurowane w ściany.

Dostępność obiektu. Zabytek dostępny z zewnątrz zaś wnętrze dostępne po wcześniejszym umówieniu.

Autor noty: Oprac. mgr, Przemysław Gęsiorski OT NID w Rzeszowie, 14.01.2024 r.