Historia

Kaplica Maria Hilf została wzniesiona w 1905 roku na terenie Szarleja (obecnie dzielnica Piekar Śląskich) według projektu budowniczego Carla Mainki z Bytomia. Fundatorem kaplicy była prawdopodobnie rodzina Langnerów z Bytomia, według innego przekazu fundatorem mógł być bytomski przedsiębiorca i filantrop Ignatz Hakuba. Kaplica została wzniesiona w miejscu wcześniejszej mniejszej, drewnianej kapliczki z przełomu XIX/XX wieku. Powstanie pierwszej kaplicy w tym miejscu wiąże się z licznymi przekazami. Według jednego z nich kapliczka została wzniesiona jako wotum dziękczynne za uzdrowienie córki, według innej, że upamiętnia miejsce tragicznej śmierci. Kolejny przekaz łączy się z upamiętnieniem miejsca postoju wojsk Jana III Sobieskiego zmierzającego z odsieczą pod Wiedeń. Na skutek zniszczeń wojennych i stopniowej degradacji, kaplica była kilkukrotnie remontowana. Po remoncie w latach 80. XX wieku kaplica była systematycznie niszczona na skutek m.in. podpaleń i profanacji. Na początku XXI wieku została wyłączona z użytkowania. W 2019 roku została wpisana do rejestru zabytków województwa śląskiego, a w latach 2020-2021 poddana kompleksowym pracom remontowo-konserwatorskim. 

Opis

Neogotycka kaplica Maria Hilf zlokalizowana jest na terenie dzielnicy Szarlej w Piekarach Śląskich, w rejonie ulic 1 Maja i Bytomskiej, na granicy z Bytomiem. Usytuowana jest na niewielkim wzniesieniu w otoczeniu wysokiej zieleni. Jest budynkiem wolnostojącym, nieorientowanym, założonym na planie prostokąta z trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Bryła budynku jest zwarta, jednokondygnacyjna, urozmaicona uskokowymi przyporami w narożnikach i sygnaturką w elewacji frontowej, nakryta dachem dwuspadowym przechodzącym w wielospadowy nad absydą. Obiekt jest murowany z cegły, ze skromnym ceglanym detalem architektonicznym i elementami kamiennymi (plakieta w elewacji frontowej). Elewacja frontowa (południowo-wschodnia) jest jednoosiowa, artykułowana ostrołukowo zamkniętym otworem drzwiowym w profilowanej opasce. Powyżej, w osi wejścia, usytuowana jest prostokątna marmurowa plakieta z napisem „Erbaut Maria Hllf. 1905", a ponad nią okrągła blenda. Elewację wieńczy trójkątny szczyt z czworoboczną sygnaturką, nakrytą dwuspadowym daszkiem z metalowym krzyżem w zwieńczeniu. Narożniki fasady są flankowane przyporami, przechodzącymi w górnej partii w czworoboczne sterczyny nakryte dwuspadowymi daszkami.

Elewacje boczne (południowo-zachodnia i północno-wschodnia) są symetryczne, jednoosiowe, osadzone na cokole i zwieńczone gzymsem urozmaiconym ceglanym fryzem. Ostrołukowe otwory okienne są rozglifione z obramieniami z ceglanych kształtek. Ściany prezbiterium artykułowane są otworami okiennymi – w środkowej okulusem, w pozostałych ostrołukowo zamkniętymi otworami okiennymi, analogicznymi jak w elewacjach bocznych. Wszystkie otwory okienne opatrzone są parapetami z glazurowanych płytek ceramicznych. Wnętrze kaplicy jest jednoprzestrzenne, przekryte ostrołukową kolebką z lunetami. Spływy sklepienia wspierają konsole w formie głów aniołów. Do elementów wyposażenia należy współczesna mensa ołtarzowa oraz obraz przedstawiający Niepokalane Serce Maryi. 

Oprac. Dorota Folan, OT NID w Katowicach, 09.2025 r.