Historia

Kapliczka została wybudowana w połowie XIX wieku na niewielkim wzniesieniu poza miastem, przy szosie Grajewo – Augustów. W lokalnej pamięci zachowały się liczne opowieści i przekazy na temat historii jej powstania. Według niektórych została zbudowana w miejscu pochówku Ułanów Poznańskich walczących w zwycięskiej bitwie pod Rajgrodem dnia 29 maja 1831 roku. Inna wersja głosi, że powstała dla upamiętnienia powstańców styczniowych. W inwentarzu parafialnym z 1874 roku podano, że jest to kaplica prywatna, która „służy w dni krzyżowe jako stacje. Żadne inne nabożeństwo w tej kaplicy nie odprawia się (…)”. Teren wokół kapliczki porastał, nieistniejący już starodrzew: dwa dęby, lipa i klon. Drewniana kapliczka otoczona opieką przez okolicznych mieszkańców, przetrwała do naszych czasów w stanie niezmienionym. W 2023 roku dzięki staraniom Towarzystwa Miłośników Rajgrodu, Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego przyznał dotację na jej remont z projektu: "Kapliczki Podlaskie 2023 - ocalić od zapomnienia". Dzięki dofinansowaniu uporządkowano terenu wokół kapliczki, wymieniono ogrodzenie, oczyszczono i pomalowano ściany oraz dach, a także naprawiono ubytki w betonowych schodach zewnętrznych.

Opis    

Kapliczka zlokalizowana jest przy wjeździe do Rajgrodu od Grajewa, naprzeciwko cmentarza grzebalnego tzw. nowego, po północno-zachodniej stronie ul. Warszawskiej. Teren wokół kapliczki wydziela ogrodzenie z drewnianych sztachet. Jest to obiekt drewniany, konstrukcji zrębowej, oszalowany pionowymi deskami. Zbudowany na planie prostokąta o wymiarach 5,5 m długości i 3,6 m szerokości. Kaplicę przykrywa dach dwuspadowy, którego część szczytowa została znacząco wysunięta poza lico elewacji frontowej. Trójkątny szczyt pokrywa dekoracyjny szalunek z motywem jodełki. W zwieńczeniu szczytu, znajduje się osadzony na stożkowej iglicy kuty krzyż z motywem eucharystycznym. W ścianie frontowej umieszczony prostokątny otwór drzwiowy, z szerokimi ościeżnicami i drzwiami o układającym się romboidalnie szalunku z centralną rozetą. Po bokach symetrycznie rozmieszczone, niewielkie, prostokątne okienka zabezpieczone kutą kratką. Drzwi wejściowe poprzedzone wysoką betonową podmurówką ze schodami. W elewacjach bocznych znajdują się prostokątne, czterokwaterkowe okna. Elewacja tylna bez otworów, oddzielona od pionowo oszalowanego szczytu ukośnie umocowaną deską. We wnętrzu kapliczki znajduje się znacznych rozmiarów, drewniana rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego z 1. połowy XVII wieku. Pochodzi ona z nieistniejącego już drewnianego kościoła ulokowanego niegdyś przy dzisiejszej ul. Szkolnej w Rajgrodzie. 

Kaplica przydrożna dostępna jest z zewnątrz. 

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT NID w Białymstoku, 04.11.2025 r.

Bibliografia    

• Kolno, Grajewo i okolice, Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, województwo łomżyńskie, pod red. M. Kałamajskiej -Saeed Warszawa 1988, t. IX, z. 3, s. 33, fot. 32, fot. 77. 
• Rudnicki J., Rajgród, (w:) Zabytki Ziemi Łomżyńskiej, 92 rysunki wraz z opisami zabytków, Rajgród 1998, t. I, s. 107-108
• Sobolewski J., Osobliwości powiatu grajewskiego, Rajgród 2017, s. 134-135. 
• Sobolewski J., Kapliczka przydrożna na ul. Warszawskiej w Rajgrodzie, „Rajgrodzkie Echa. Pismo Towarzystwa Miłośników Rajgrodu”, 2020, nr 7 (347), s. 12. 
• Sobolewski J., Zabytki powiatu grajewskiego. Kapliczka przydrożna w Rajgrodzie, „Rajgrodzkie Echa. Pismo Towarzystwa Miłośników Rajgrodu”, 2007, nr 8 (210), s. 22-23.
• Zabytki architektury i budownictwa w Polsce, województwo łomżyńskie, Warszawa 1985, t. 23, s. 71.