Mimo tych uregulowań prawnych pierwsi Żydzi zaczęli osiedlać się w mieście jeszcze w epoce stanisławowskiej. Powstanie gminy żydowskiej w Karczewie datowane jest na lata poprzedzające upadek Rzeczypospolitej, przed 1794 rokiem. Polityka władz Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego (Królestwa Kongresowego) dążyła do skłonienia wyznawców religii mojżeszowej do opuszczania wsi i osiedlania się w miastach i osadach targowych. W 1819 roku w mieście żyło już niespełna 400 Żydów, stanowiących 40% ogółu mieszkańców. Karczewski dozór bóżniczy obejmował także szereg mniejszych skupisk żydowskich, między innymi w Wiązownie, Mińsku, Parysowie, Osiecku i Sobieniach (1822). Liczba Żydów rosła szybko — ćwierć wieku później żyło ich już tu 800 (47% ludności). Od drugiej połowy XIX wieku ich odsetek zaczął maleć — w 1900 roku wśród 4 tysięcy karczewian odnotowano już tylko 27% Żydów. Jedną z przyczyn upatruje się w ich migracji do prężnie rozwijającego się nieopodal, lepiej skomunikowanego z Warszawą Otwocka. W owym czasie istniała już synagoga przy obecnej ulicy Warszawskiej, mykwa, jesziwa i cmentarz.

W odrodzonej Polsce udział Żydów w ludności miasta oscylował w granicach jednej czwartej. Jeszcze w epoce zaborów wśród społeczności żydowskiej duże wpływy zyskał ruch chasydzki; w okresie międzywojennym sławą cieszył się mieszkający w Karczewie cadyk Modrzycer (także znany i ceniony autor nigunim, czyli pieśni bez słów). Tradycyjnym zajęciem większości zamieszkującej centrum miasta społeczności żydowskiej pozostawał handel i rzemiosło.

Zajęcie w połowie września 1939 roku miasta przez Wehrmacht rozpoczęło ostatni okres w dziejach karczewskiej gminy żydowskiej. W październiku 1940 roku Niemcy utworzyli w Karczewie getto, w którym zgromadzono około 700 Żydów. W styczniu tegoż roku, zgodnie z polityką władz dystryktu warszawskiego Generalnego Gubernatorstwa, polegającą na koncentracji ludności żydowskiej w większych gettach, więźniów dzielnicy deportowano do getta w Warszawie, gdzie podzielili los jego ofiar; zginęli w większości w niemieckim nazistowskim obozie zagłady Treblinka. Pozostałych zmuszono do robót w istniejącym od lipca 1941 roku obozie przymusowej pracy dla Żydów w Karczewie, zatrudniając ich przy pogłębianiu koryta rzeki Jagodzianki. W 1943 roku Niemcy przeprowadzili ostateczną likwidację karczewskiego obozu pracy dla Żydów.

Opis

Cmentarz żydowski w Karczewie został założony prawdopodobnie w XIX wieku na rozległym, piaszczystym wzgórzu (wydmie) przy obecnej ulicy Otwockiej. Jeszcze przed drugą wojną światową teren ten znajdował się poza obszarem zabudowanym. Teren cmentarza podczas okupacji służył Niemcom jako miejsce przeprowadzania zbiorowych egzekucji. Tu również chowano ciała osób zmarłych i zabitych w getcie oraz w miejscowym obozie pracy. Niemcy zdewastowali nekropolię, wyrywając część macew i wykorzystując je do utwardzania brzegów rzek. Proces destrukcji był także kontynuowany w okresie powojennym. Cmentarz pozostawał nieczynny od wojny, a formalnie został zamknięty uchwałą wojewódzkich władz administracyjnych w 1964 roku. Trzy lata po zakończeniu działań wojennych pochowano tu ekshumowane ciała około 200 ofiar pomordowanych w otwockim sanatorium Marpe. W 1999 roku, w wyniku procesu restytucji mienia, właścicielem działki cmentarnej o powierzchni 1,7 hektara (pierwotnie 1,86 hektara) została Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie.

W 2002 roku zawiązano jako inicjatywę społeczną Komitet Pamięci Żydów Otwockich i Karczewskich, którego działalność koncentrowała się między innymi na uchronieniu od dalszej dewastacji obu żydowskich cmentarzy w Karczewie. Na początku XXI wieku staraniem gminy warszawskiej i władz miasta, dzięki funduszom przekazanym między innymi przez US Commission for American Heritage Abroad, cmentarz ogrodzono. Projekt ogrodzenia — parkanu ze stalowych listew na betonowym cokole i częściowo muru — wykonał sandomierski architekt Jan Fudala. Przy bramie umieszczono tablicę upamiętniającą karczewskie ofiary Zagłady. Powstał również ohel nad grobem Abrahama Jehoszuy Heszla, syna Mordechaja Twerskiego — cadyka w Łojowie i Cudnowie (zm. 1914).

W 2010 roku na cmentarzu zidentyfikowano około 430 nagrobków, łącznie z fragmentami macew, tumbami i fundamentami grobów. Najstarszy z nich pochodzący z 1876 roku upamiętnia Pinchasa, syna Szmuela. Czytelne inskrypcje występują na około 100 nagrobkach. Nieokreśloną liczbę macew przykryła osuwającą się wydma. Obok dominujących liczebnie pomników w formie typowej macewy, z półkolistym zwieńczeniem, znajdują się tu także nagrobki w formie obelisku, steli, kolumny i złamanego pnia drzewa. Przeważają inskrypcje w języku hebrajskim. Można także odnaleźć epitafia w językach polskim i rosyjskim, stanowiących jednak z reguły uzupełnienie wersji hebrajskiej.

Niewykluczone, że cmentarz w Karczewie stał się również miejscem pochówku kuracjuszy z sanatoriów w pobliskim Otwocku oraz Żydów przybyłych do Polski z Rosji. Świadczą o tym epitafia z zaznaczonym miejscem pochodzenia zmarłego, w tym: Baku, Brześć, Kijów, Lublin, Otwock, Pińsk, Warszawa, Winnica oraz Żelechów. Na cmentarzu znajdują się nagrobki rabinów i osób z rodzin cadyków: Pinchasa, syna Szmuela — dajana z Karczewa; Icchaka Jakuba, syna Moszego — rabina z Nadarzyna; Szlomo Zalmana Kronen[...] — syna Mordechaja, rabina. Do tej grupy może należeć także macewa zmarłej w 1907 roku Sary Bejli, córki Symchy Bunema, prawdopodobnie cadyka z Otwocka.

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.