Portal ten według najnowszych badań zalicza się do typu romańskiego portalu, rozczłonkowanego, profilowanego, bez uskoków. Kiełczyński portal jest też jednym z 14 późnoromańsko-wczesnogotyckich śląskich portali z łukiem trójlistnym wpisanym w ostrołuk oraz jednym z dwóch zachowanych na Śląsku przykładów sytuowania baz kolumienek na wspornikach i niełączenia głowic z rozczłonkowaniem ościeży. Kościół i jego wyposażenie mają znaczące wartości artystyczne.

Historia

Obecny, pierwotnie bezwieżowy kościół zbudowano w latach ok. 1230-1260, w stylu późnoromańsko-wczesnogotyckim. Zachowały się z niego zamknięte prosto i sklepione prezbiterium, ostrołuczny łuk tęczowy oraz nawa z portalem w elewacji bocznej. W XV-XVI w. wykształcił się w Kiełczynie lokalny, maryjny ośrodek pielgrzymkowy, w związku z czym kościół był zdobiony i rozbudowywany. W XVI w. zbudowano późnogotycki, dwuramienny portal zakrystii i wzniesiono wieżę o bardzo grubych murach, z przyziemiem nakrytym bezżebrowym sklepieniem krzyżowym podobnym do sklepienia prezbiterium. Wieżę zwieńczono zapewne attyką, której wygląd nie jest obecnie znany. W okresie reformacji kościół został przejęty przez protestantów. W latach 1568 i 1609 r. był odnawiany, a w 1652 r. nad nawą położono strop belkowy. W 1654 r., katolicy przejęli kościół, który w 1658 r. spłonął. Pozostały mury obwodowe bez stropów i dachu oraz znacznie uszkodzone zostało sklepienie w przyziemiu wieży. Kościół odbudowano do 1668 r. Zbudowano nowy, drewniany strop nawy i dachy, w tym dach nawy z sygnaturką. Odbudowano zakrystię, którą przesklepiono niską kolebką. Może też już wtedy nadbudowano nad nią sklepioną lożę patronacką, lub ją tylko wyremontowano. Kościół odbudowano z zachowaniem niektórych zastanych rozwiązań i częściowo w stylu wczesnego baroku. Następnie w latach 1680-1730 odnawiano go. Zapewne w 2 ćw. XVIII w, a najpóźniej ok. poł. XVIII w. zbudowano przy pd. elewacji nawy kaplicę w stylu dojrzałego baroku. Właściwą kruchtę dobudowano do prezbiterium i przekształcono ją zapewne w 2 poł. XVIII w. w stylu późnego baroku. Kaplica i kruchta otrzymały zbliżone formalnie szczyty wolutowe. W 2 poł. XVIII w. zbudowano też zapewne obecny portal w wieży(?). Dalsze prace prowadzono w 1870 r. Strop nawy otrzymał tradycyjny podział kwaterowy wywodzący się jeszcze z osiemnastowiecznych rozwiązań i — nową polichromię. Kolejnej modernizacji kościoła dokonano w 1889 r., tym razem w stylu przeznaczonym dla budynków sakralnych, neoromańsko-neogotyckim, wg rozwiązań wdrożonych w tzw. szkole berlińskiej w 3 ćw. XIX w. Powstały wówczas obecne szczyty prezbiterium i nawy. Attykę wieży przebudowano na pseudokrenelaż. Wieżę nakryto standardowo kształtowanym hełmem-iglicą przypominającym hełmy gotyckie. Została wykonana dekoracyjna polichromia wnętrza kościoła tworzona wg wzorów szkoły berlińskiej 3 ćw. XIX w., utrwalonych w kościelnej sztuce dekoratorskiej 4 ćw. XIX w. (boniowanie, szlaki roślinne na bazie wzornictwa neoklasycyzmu, gwiazdy). Obecny, drewniany chór muzyczny zbudowano w 2 poł. XIX w., ale nie wykluczone też, że przebudowano starszy, barokowy chór z 2 poł. XVIII w. wznosząc m.in. nowe słupy. Bardzo daleko idące prace remontowo-kreacyjne w kościele przeprowadzono w 1936 r. pod kierunkiem architekta Schlichta i świdnickiego urzędu budowlanego. Ich celem było nadanie architekturze kościoła cech renesansowo-barokowych, wg wzorów z rodzimej architektury śląskiej. Wykonano nowe tynki zewnętrzne i przebudowano attykę wieży w nawiązaniu do jednej z form śląskich attyk z 1 poł. XVI w. (por. zamek w Ząbkowicach Śląskich). Kaplicę przy pd. elewacji nawy przebudowano na kruchtę, bo kruchtę przy prezbiterium zamierzano przekształcić na kotłownię. Zaprojektowano nowe wystroje elewacji obu krucht, w stylu neobaroku. We wnętrzu kościoła przebudowano balustrady loży kolatorskiej przy prezbiterium. W miejsce kamiennej balustrady wmontowano w każdy z otworów loży odrębne, drewniane balustrady z tralkami wycinanymi z desek. W nawie skrócono chór muzyczny i wykonano nową jego ścianę frontową z balkonem tablaturą. Chór muzyczny pokryto marmoryzacją przywracając mu charakter barokowy lub nadając mu charakter neobarokowy. Usunięto dziewiętnastowieczny ołtarz boczny po pn. stronie łuku tęczowego i w jego miejsce przeniesiono ambonę dostępną z zakrystii. Sklepienie zakrystii wymieniono na drewniany strop. Wnętrze kościoła pomalowano na szary, jasny kolor (malarz Klodwig z Wrocławia). Odnowiono też drewniane części wystroju kościoła i jego wyposażenie. Przeprowadzono konserwację trzynastowiecznego portalu. W latach 1963-1964 i 1969 kościół był remontowany. Do 1983 r. przebudowano chór muzyczny usuwając jego balkon, uzupełniając tablaturę i wprowadzając nową kolorystykę. W związku z tym bardziej przypomina dziewiętnastowieczne chóry muzyczne w stylu historyzmu.

Opis

Kościół zbudowany na pd. stoku wzniesienia nad wsią jest murowany z kamienia łamanego oraz tynkowany. Ma detal architektoniczny z granitu. Jest orientowany, z wyodrębnionym prezbiterium, jednonawowy, z wysokimi dachami, jednowieżowy z wieżą zach. z attyką oraz z ostrosłupowym hełmem-iglicą. Elewacje prezbiterium, nawy, wieży i przybudówki z zakrystią oraz lożą patronacką nie mają artykulacji. Trójkątne wysokie wsch. szczyty prezbiterium i nawy ozdobione są bocznymi pseudomachikułami i prostokątnymi zwieńczeniami. Wnętrze prostokątnego, dwuprzęsłowego, zamkniętego prosto prezbiterium nakryte jest bezżebrowym sklepieniem krzyżowym z ostrołucznymi ścianami tarczowymi i bez wsporników. W pn. ścianie prezbiterium znajdują się kamienny, późnogotycki portal dwuramienny, a powyżej — dwie półkoliście zamknięte arkady z drewnianymi balustradami z tralkami wycinanymi z desek. Prezbiterium otwarte jest ku nawie niskim, ostrołucznym łukiem tęczowym opartym na gzymsach impostowych. Nawę nakrywa drewniany strop z podziałem kwaterowym i z podciągiem. W zach. części nawy znajduje się drewniany chór muzyczny oparty na dwóch słupach z głowicami, mający balustradę o podziale kwaterowym, zdobioną tablaturą. W bocznej, pd. elewacji zachowany jest dawny, główny, zewnętrzny, późnoromańsko-wczesnogotycki portal kościoła, teraz wewnętrzny, w kruchcie. Ma profilowane ościeża z wąskimi kolumnami na wspornikach. Ich głowice wykonane są z jednolitych, nieforemnych bloków kamienia i zdobione wczesnogotyckim detalem, liśćmi dębu, klonu, motywem winnego grona i maskami. Jedna z masek z widocznym Barankiem z tyłu uosabia Chrystusa. Powyżej nad głowicami profilowana oprawa archiwolty o łuku ostrym, w obrębie której umieszczony kamienny, trójlistny łuk. Wieża prawie o szerokości nawy, czworoboczna, pięciokondygnacjowa, zwieńczona jest attyką w formie półkolistych szczycików i nakryta ostrosłupowym hełmem-iglicą. Na poziomie izby dzwonowej rozmieszczone są pseudobiforia w głębokich niszach o łuku pełnym. W zach. elewacji wieży znajduje się późnobarokowy portal w formie oprawionego otworu o łuku pełnym, ujętego lizenami z tablaturą, wspierającymi odcinek profilowanego gzymsu. Przyziemie wieży nakryte jest bezżebrowym sklepieniem krzyżowym, a loża patronacka — kolebką z lunetami i szwami. Na elewacjach pd. krucht zwieńczonych wolutowymi szczytami zachowały się relikty dawnych wystrojów. Wyposażenie kościoła stanowią barokowe: architektoniczny ołtarz główny (ok. 1730) z kopią gotyckiej figury Madonny z Dzieciątkiem, ołtarz boczny Św. Barbary i Łucji (w formie nastawy tablicowej z mensą, ok. 1710), ambona (pocz. XVIII w., XIX w.) i chrzcielnica (1 poł. XVIII w.). Ponadto w kościele znajduje się prospekt organowy świdnickiej firmy Schlag und Söhne (1893), w stylu historyzmu, z dominacją neobaroku. W elewacje kościoła wmurowane są epitafia z XVII w.

Zabytek dostępny przez cały rok, możliwość zwiedzania wnętrza po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

Oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 24.07.2019 r.