Zespół dworsko-parkowy - Zabytek.pl
Adres
Końskie, 33
Lokalizacja
woj. podkarpackie,
pow. brzozowski,
gm. Dydnia
Historia
Zespół dworski powstał najpóźniej w 1. połowie XIX stulecia w północno-wschodniej części wsi w obrębie niwy zwanej Babińskie, nad potokiem zwanym Końskie. W skład zespołu dworskiego należącego w latach 50. XIX wieku do Salomei de Eichburg Reisenstein i Roberta Pischela wchodziły drewniany dwór wzniesiony na rzucie prostokąta, dwa budynki murowane, jeden drewniany budynek gospodarczy położony nad stawem w północno-wschodniej części założenia. Budynki te stały w otoczeniu parku krajobrazowego założonego jeszcze w 1. połowie XIX stulecia. Objął on swoimi granicami relikty lasu grądowego w południowej części założenia. Przed budynkiem dworu od strony północnej znajdował się wówczas ozdobny podjazd. Układ ten został zmodyfikowany w ostatniej ćwierci XIX wieku po rozebraniu starej siedziby dworskiej i wzniesieniu nowego murowanego dworu, kiedy reprezentacyjny podjazd wraz z gazonem usytuowany został po stronie wschodniej nowego dworu. W latach 20. i 30. XX stulecia w skład zespołu dworskiego należącego do Alfonsa de Eichburg Reisensteina i Marii Staszkowej Nowak wchodziły: murowane budynki dworu i oficyny oraz otaczający je park krajobrazowy. Jesienią 1944 roku w wyniku reformy rolnej wprowadzonej dekretem PKWN miejscowy majątek ziemski o powierzchni 435 hektarów uległ parcelacji, a dawny zespół dworski funkcjonował w okresie PRL jako integralna część Państwowego Gospodarstwa Rolnego (PGR) w Witryłowie. W 1992 roku były kompleks dworski trafił do zasobu Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, a później dzierżawiony był przez inwestora prywatnego. Obecnie zabytkowy zespół dworski stanowi własność prywatną.
Opis
Zespół dworski usytuowany jest w północno-wschodniej części wsi i leży nad potokiem Końskie przy drodze lokalnej wiodącej z Mrzygłodu w kierunku Dydni. W skład zespołu wchodzą obecnie murowane budynki dworu i oficyny oraz dawny park dworski. Parterowy, podpiwniczony murowany i otynkowany dwór w stylu neoklasycystycznym rozplanowany jest na rzucie regularnego prostokąta. Jest to budynek wzniesiony z cegły i kamienia, dwutraktowy nakryty dachem czterospadowym. Murowana i otynkowana parterowa i częściowo podpiwniczona oficyna na rzucie wydłużonego prostokąta usytuowana jest na stoku niewysokiego wzgórza w sąsiedztwie dworu. Wspomniane wyżej budynki otacza park podworski na rzucie prostokąta, który ograniczony jest od północy głębokim jarem potoku Końskie, a od strony południowej reliktami lasu grądowego. Park podworski z roślinnością o dużej wartości florystycznej, wśród której warto zobaczyć m.in. relikty lasu grądowego w południowej części założenia oraz w tej samej części parku pozostałości alei grabowej i lipowej.
Zabytek niedostępny, widoczny jest tylko z odległości.
Oprac. Andrzej Gliwa, OT NID w Rzeszowie, 30.01.2026 r.
Bibliografia
- Archiwum Państwowe w Przemyślu, zesp. 1313, sygn. 760 M, Końskie in Galizien, 1852, skala 1:2880, sekcja nr IV.
- Aftanazy R., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 8, Województwo ruskie, Ziemia przemyska i sanocka, Wrocław-Warszawa-Kraków 1996, s. 356-357.
- Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 13, Województwo rzeszowskie, pod red. E. Śnieżyńskiej-Stolotowej i F. Stolota, z. 2, powiat brzozowski, Warszawa 1974, s. 69-70.
- Libicki P., Dwory i pałace wiejskie w Małopolsce i na Podkarpaciu, Poznań 2012, s. 176-177.
- Piórecki J., Ogrody i parki województwa krośnieńskiego, Bolestraszyce 1998, s. 124-125.
Rodzaj: dwór
Forma ochrony: Rejestr zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_18_ZE.3925