Historia

Pierwszy kościół katolicki w Ochotnicy Dolnej wzniesiony został w 1566 roku z inicjatywy Walentego Ochotnickiego, ówczesnego sołtysa wsi. Świątynia stanowiła wówczas filię kościoła parafialnego w Tylmanowej, a jej wnętrze wyposażone było w skromne dzieła wykonane przez chłopów. Najstarsze księgi metrykalne parafii pochodzą z 1784 roku. W 1813 roku świątynia doszczętnie spłonęła, a na jej miejscu wybudowano w latach 1913-1816 obecny kościół, który wyposażono następnie w pochodzące z kościoła pofranciszkańskiego w Starym Sączu cztery barokowe ołtarze, ambonę, rzeźby, obrazy, dwa dzwony i inne przedmioty kultu. Około 1890 roku kościół rozbudowano o dwie kaplice boczne, nadając mu tym samym układ krzyżowy oraz otoczono plac kościelny murem. W 1912 roku gontowe poszycie dachowe wymieniono na blaszane. W 1925 roku biskup tarnowski Leon Wałęga erygował w Ochotnicy Dolnej oddzielną parafię, po czym w świątyni przeprowadzono kolejny, datowany na lata 1928-1930 remont, po którym ograniczano się już do wyłącznie najkonieczniejszych prac konserwacyjnych. Ostatni, gruntowny remont kościoła przeprowadzony został dopiero w 2010 roku. Podjęto wówczas prace renowacyjne przy zabytkowym wyposażeniu kościoła, wyremontowano ławki i konfesjonały oraz wyposażono zakrystię. Na starej podłodze położono nową – dębową. Dach wyremontowano i przykryto blachą miedzianą. Okna wymieniono, budynek ocieplono i oszalowano nowymi deskami. Renowacji poddano również ogrodzenie kościoła, które po wyczyszczeniu również pokryto blachą miedzianą. W latach 2012-2013 przeprowadzono remont organów kościelnych, których brzmienie uzupełniono o dodatkowy głos. 

Opis

Obecny Kościół parafialny pw. Znalezienia Krzyża Świętego w Ochotnicy Dolnej jest budowlą drewnianą, orientowaną, o konstrukcji zrębowej, z wieżą konstrukcji słupowej. Złożony jest z nawy, węższego prezbiterium oraz kapliczek i zakrystii. Prezbiterium zamknięte jest ścianą prostą, od południa przylegającą do niewielkiej kaplicy, a od północy do zakrystii. Do nawy przylegają także dwie symetryczne kaplice, dostawione od zachodniej strony. Prezbiterium i nawa nakryte są dachem dwuspadowym o wspólnej kalenicy z wieżyczką na sygnaturkę nad prezbiterium. Od frontu umieszczono wieżę kwadratową, przedzieloną okapem na dwie kondygnacje i przykrytą barokowym hełmem z latarnią. Wnętrze nawy nakryte jest stropem płaskim, przechodzącym nad prezbiterium w sklepienie kolebkowe. We wewnętrzu świątyni znajdują się pochodzące z drugiej połowy XIX w., a odnowione w 1950 roku liczne polichromie: na stropie prezbiterium przedstawiono scenę Przemienienia Pańskiego, a nad nawą Sad Ostateczny. Na wyposażenie wnętrza składają się m.in.: przeniesione z kościoła ewangelickiego w Grodziszczu organy 16-głosowe, wykonane w 1746 roku przez Johanna Georga Neßlinga, trzy częściowo przekształcone ołtarze późnobarokowe z 1. ćw. XVIII w., rzeźbiony barokowy krucyfiks z XVII w., barokowy obraz św. Franciszka z XVII w. oraz ambona późnobarokowa z XVIII w. Kościół otoczony jest wiekowymi lipami, uznanymi w 1993 roku za pomniki przyrody. Drzewa te są prawdopodobnie rówieśniczkami zniszczonego przez pożar, pierwszego kościoła parafialnego (XVI w.).

Oprac. Sylwia Janiarczyk, OT NID w Krakowie, 27.11.2023 r.

Bibliografia: 

• Czajka S., Ochotnica. Dzieje gorczańskiej wsi 1416-1986, Jelenia Góra 1987, s.128-132
• Golika D., Mulet W., Ochotnica i Tylmanowa. Miejsca Pamięci, Ochotnica Dolna 2020, s. 122-124
• Wołoskie echa w Ochotnicy i Tylmanowej. Architektura i krajobraz na Szlaku Kultury Wołoskiej w Małopolsce, Ochotnica Górna 2022, s. 93
• Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, 2012
• Przewodnik po Polsce, wyd. V, Warszawa 1991, s. 421
• Strona internetowa parafii parafia.ochotnica.pl/pl/473/0/historia-parafii.html, [dostęp: 27.11.2023]