Historia 

Kryłowski cmentarz parafialny został założony w 1824 roku. O zgodę na jego powstanie wystąpił do biskupa lubelskiego, ks. Wojciecha Skarszewskiego, ówczesny właściciel majątku Kryłów, Józef Benedykt Chrzanowski. Zgodę uzyskał jeszcze tego samego roku, natomiast poświęcenie nowego cmentarza nastąpiło 26 czerwca 1825 roku. Powstanie nekropolii wpisuje się w prowadzoną od końca XVIII wieku m.in. ze względów sanitarnych akcję przenoszenia dotychczasowych, przepełnionych cmentarzy przykościelnych poza obszary ścisłej zabudowy miejskiej. Pierwszy zarys cmentarza widoczny jest na Mapie Kwatermistrzowskiej z 1839 roku. Początkowo był on przeznaczony jednocześnie dla rzymskokatolików i unitów, a po likwidacji w 1875 roku parafii grekokatolickiej i wprowadzeniu prawosławia, pojawiły się na cmentarzu mogiły z krzyżami prawosławnymi. Pomimo licznych prób powiększenia terenu cmentarza oraz jego rozdzielenia na katolicki i prawosławny w XIX wieku zamiary te się nie powiodły. Pierwsze powiększenie miało miejsce w 1912 roku, kiedy to właściciel majątku Cichobórz, Edward Pohorecki, tuż przed swoją śmiercią wykupił pas ziemi wzdłuż północnej granicy starego cmentarza przy Gościńcu Cichobórskim i tam kazał wystawić dla siebie grobowiec. Po walkach w 1915 roku powstała kwatera wojenna po wschodniej stronie cmentarza. W 1920 roku przyłączono dużą część ziemi od strony wschodniej i dokonano jej podziału na cmentarz katolicki „nowy” i cmentarz prawosławny. W 1922 roku nekropolia uzyskała kolejną, tym razem niewielką działkę od strony północnej.

Ostatnie powiększenie miało miejsce w 1969 roku, kiedy to w wyniku komasacji dodano od północy wąską i długą działkę zamykając ostateczne granice całego kompleksu w kształt trójkąta. Większe porządkowanie nekropolii miało miejsce w 1953 roku, wówczas ogrodzono jego teren drewnianym płotem ze sztachet i drutem kolczastym. W 1964 roku rozpoczęto grodzenie cmentarza materiałami trwalszymi niż drewno, mianowicie przęsłami z siatką na metalowych słupkach z furtką i dwuskrzydłową bramą od ul. Hrubieszowskiej. Prace te były prowadzone w kilku etapach do 1982 roku. W 1982 roku wykonano na terenie cmentarza studnię betonową. Remont kaplicy miał miejsce w latach 1982 i 1999. Cmentarz jest czynny, obecnie wykorzystywany wyłącznie przez rzymskokatolików. 

Opis 

Parafialny cmentarz rzymskokatolicki w Kryłowie jest położony w północnej części miejscowości, około 900 m na północny zachód od kościoła, przy rozwidleniu dróg do Cichobórza i Hrubieszowa, pomiędzy ulicami Polną i Hrubieszowską. Cmentarz jest założony na planie prostokątnego trójkąta o powierzchni 4,6 ha i podzielony na kwatery różnej wielkości i kształtu, co jest wynikiem kilkakrotnych jego powiększeń. Głównym elementem rozplanowania cmentarza jest aleja biegnąca od bramy z północnego wschodu w kierunku południowego zachodu. Na jej osi są usytuowane grobowce rodzin ziemiańskich Kryłowa i okolicznych majątków. Wszystkie najbardziej cenne nagrobki zarówno pod względem artystycznym, jak i historycznym, znajdują się na terenie tzw. „starego” cmentarza, tj. najstarszej części nekropolii, która funkcjonowała od 1824 roku. W tej części zachowało się 128 kamiennych i żeliwnych nagrobków sprzed 1920 roku, tj. założenia tzw. „nowego” cmentarza. Na uwagę zasługuje grobowiec Chrzanowskich i Horodyskich, właścicieli majątku Kryłów. Jest to najstarszy zachowany na cmentarzu nagrobek z czytelną inskrypcją i jedyny z 1 poł. XIX wieku. Tworzy go okazały, wysoki kopiec ziemny, na którym został ustawiony kamienny postument w formie prostopadłościanu, z żeliwną kolumną zwieńczoną urną. Kolumna, dekorowana kanelurami i girlandami, stanowi nagrobek Józefa Benedykta Chrzanowskiego, zm. w 1837 roku. Na ścianie wejściowej do grobowca jest umieszony napis „Dom Wieczności”, natomiast przed wejściem znajduje się prosty nagrobek w formie kamiennego krzyża ustawionego na postumencie, należący do Władysława Horodyskiego, zm. w 1900 roku. Kopiec ziemny i kamienny nagrobek otacza ogrodzenie z żeliwnych segmentów przy murowanych słupach. W niewielkiej odległości od ziemnego kopca stoi kaplica grobowa, która w podziemnej krypcie mieści groby rodziny Rulikowskich, właścicieli majątku Szychowice. Została zbudowana w latach 1855-1859 i stylistycznie nawiązuje do neogotyku.

Obiekt jest założony na planie regularnego ośmiokąta o powierzchni 9 metrów kwadratowych, podpiwniczony na całej powierzchni, przykryty niskim dachem namiotowym pobitym blachą. Posiada wejście od strony północnej, a wnętrze oświetlają dwa otwory okienne o identycznym wykroju jak drzwi. Ściany kaplicy są murowane z cegły, otynkowane, wzmocnione w narożach trójskokowymi przyporami. W czasie II wojny światowej obiekt został poważnie zdewastowany. W latach 1982 i 1999 przeprowadzono remonty, w ramach których otynkowano ściany budynku od strony zewnętrznej i wewnętrznej oraz pomalowano je, wymurowano schody wejściowe, okna zabezpieczono od wewnątrz dodatkowymi kratami, uporządkowano również kryptę grobową i zamurowano wejście do niej. Nieopodal kaplicy znajduje się grobowiec ziemny, w którym spoczywa uczestnik powstania listopadowego, kapitan saperów Julian Jeżewski (zm.1872 r.), właściciel majątku Hołubie. W grobowcu tym spoczywają również kolejni właściciele Hołubia – zmarli z rodziny Świeżawskich. W południowej części „starego” cmentarza wyróżnia się grobowiec ziemny Edwarda Pohoreckiego (zm. 1912 r.), właściciela majątku Cichobórz. Wśród innych mogił na uwagę zasługuje kamienny nagrobek Wincentego Szuszki (zm. 1851 r.), kapitana wojsk carskich stacjonujących w Kryłowie. Nagrobek ten ma formę czworobocznego postumentu zwieńczonego belkowaniem i urną na szczycie, ustawionego na cokole i zdobionego ornamentem w postaci kimationu jońskiego.

Obok „starego” cmentarza znajduje się kwatera wojenna z mogiłami żołnierzy armii niemieckiej poległych w czasie I wojny światowej, w walkach prowadzonych w okolicach Kryłowa w lipcu 1915 roku, przy czym jedna mogiła kryje prochy żołnierza rosyjskiego. Z kolei na „nowym” cmentarzu uwagę zwracają groby mieszkańców Kryłowa i okolicznych wsi pomordowanych przez UPA w latach 1943-44, a także partyzantów Batalionów Chłopskich oddziału „Rysia”, którzy zginęli 27 marca 1944 roku w walce z Niemcami i Ukraińcami pod Smoligowem, Kolonią Łasków i Ameryką. W obrębie cmentarzu zachował się stary drzewostan. Tworzą go modrzewie, brzozy, świerki, jesiony, topole i klony oraz nieliczne kasztanowce i lipy. Drzewa towarzyszą grobom oraz rosną wzdłuż alei przy zachodniej granicy cmentarza.

Zabytek dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Ewa Prusicka, OT NID w Lublinie, 16-02-2025 r.