Historia obiektu

Pierwszy kościół katolicki w Kryłowie powstał już w XV w. (prawdopodobnie po lokacji w 1497 r.), w 1570 w. zmieniony na zbór kalwiński przez Mikołaja Ostroroga, ówczesnego właściciela dóbr kryłowskich. Nowy kościół, pod wezwaniem Najświętszego Sakramentu, ufundował w 1637 r. Władysław Ostroróg. Pierwszym, znanym proboszczem (po zlikwidowaniu zboru kalwińskiego) został w 1635 roku ksiądz A. Jasiński. Kolejny kościół, pw. Najświętszego Ciała Jezusa Chrystusa, wzniesiono w roku 1637. W 1672 r. kościół ten był już w ruinie i został rozebrany. Czwarty kościół powstał w 1684 r. z fundacji Michała Radziejowskiego - hrabiego na Kryłowie i Radziejowicach, prymasa Polski i interreksa w latach 1696-1697 oraz w 1704 roku. Radziejowski ufundował obraz „Matki Boskiej z Dzieciątkiem”, który do dziś znajduje się w obecnym kościele, w ołtarzu głównym. Kolejną świątynię, w miejsce dotychczasowej, postawiono w latach 1754-1758 z fundacji hrabiego Józefa Jeżewskiego. Wszystkie opisane obiekty sakralne były drewniane. Obecny, szósty już kościół jest murowany. Jego budowa została rozpoczęta w 1852 roku z inicjatywy Anieli z Rzewuskich Chrzanowskiej, przerwana ze względu na śmierć fundatorki i ostatecznie dokończona przez jej syna Aleksandra. Kościół był konsekrowany w październiku 1860 roku przez biskupa lubelskiego Walentego Baranowskiego. Znalazło w nim miejsce wiele elementów z wyposażenia starszych świątyń. Obiekt był wielokrotnie remontowany: w l. 1888-89, 1965 oraz 1967 (remonty doraźne), w l. 1979-80 (remont elewacji zewnętrznej - położono nowe szlachetne tynki), 1985 (odnowiono polichromię we wnętrzu i wstawiono nowe witraże), w l. 2000-2002 osuszono i odwodniono ściany, w 2015 r. zostało wzmocnione posadowienie wieży kościoła.

Opis obiektu

Świątynia jest usytuowana w południowo-wschodniej części osady, przy ulicy Sokalskiej 3, na wysokiej skarpie doliny Bugu, w odległości około 80 m na wschód od jego starorzecza. 

Kościół w Kryłowie to trzynawowa budowla neogotycka, murowana z cegły i obustronnie otynkowana. Prezbiterium ma skierowane na południowy zachód. Bryłę świątyni tworzy trójnawowy, halowy korpus z wysoką wieżą na osi środkowej, prostokątne prezbiterium z trójboczną absydą oraz prostokątne, dwukondygnacyjne budynki, mieszczące w dole zakrystie, a na górze skarbczyki. Wieża znajduje się od frontu świątyni, ma szerokość nawy głównej, jest kwadratowa w planie, oskarpowana w narożach i posiada cztery kondygnacje zwieńczone ostrosłupową iglicą. Na trzeciej kondygnacji wieży, od frontu świątyni, znajduje się tarcza zegarowa, która jest jedynie atrapą, bowiem oznaczenia tarczy jak i wskazówki są namalowane farbą. Korpus nawy głównej jest o połowę niższy od wieży, w rzucie prostokątny, z ostrołukowymi oknami, przykryty dwuspadowym dachem. Prezbiterium jest nieco niższe od korpusu nawy, przykryte pięciopołaciowym dachem. Oświetlają go dwa ostrołukowe okna. Budynki mieszczące zakrystie i skarbczyki są niższe i krótsze od prezbiterium, zaopatrzone w prostokątne drzwi i małe otwory okienne. Nakryte są dachami trójpołaciowymi. Główny otwór wejściowy do świątyni umieszczony jest w przyziemiu wieży, od frontu. Jest on prostokątny, ale osadzony w głębokiej, ostrołukowej wnęce z profilowaną opaską nad częścią łukową. We wschodnim boku wieży jest umieszczony otwór wejściowy analogiczny do głównego, ale nieco mniejszy. 

Wewnętrzny układ świątyni jest trójnawowy, przy czym nawę główną od bocznych oddzielają ostrołukowe arkady osadzone na ośmiobocznych filarach. 

Wyposażenie świątyni ma tylko częściowo charakter neogotycki (ołtarz główny, ambona, prospekt organów oraz żeliwna balustrada oddzielająca część nawową od prezbiterium). 

W pierwszej kolejności uwagę zwraca ołtarz główny w stylu neogotyckim z 2 połowy XIX wieku. Znajduje się w nim barokowy obraz „Matki Boskiej z Dzieciątkiem”, wykonany w pocz. XVIII wieku, w którym wyróżnia się rokokowa srebrna sukienka. Obraz czczony był niegdyś jako cudowny. Drugi obraz z ołtarza głównego pochodzi z XIX wieku i przedstawia postać św. Wawrzyńca.

W dalszej kolejności wyróżniają się dwa ołtarze boczne, wykonane w 2 połowie XIX wieku. W lewym ołtarzu centralne miejsce zajmuje obraz św. Józefa, a w zwieńczeniu obraz Trójcy Świętej z 1 połowy XIX wieku. W antepedium ołtarza namalowana została scena Ucieczki do Egiptu. W ołtarzu po prawej stronie nawy głównej znajduje się obraz św. Hieronima z 1 połowy XIX wieku, natomiast w antepedium, namalowana scena z przedstawieniem św. Stanisława biskupa. 

Jeśli chodzi o elementy wyposażenia ruchomego świątyni, oprócz wymienionych już obrazów ołtarzowych, wyróżniają się dwa inne obrazy o charakterze barokowo-ludowym z 1 połowy XIX wieku: świętego Franciszka i obraz zakonnika, oba pochodzące przypuszczalnie z nieistniejącego kościoła reformatów, a także wizerunek św. Stanisława biskupa. Na ścianach świątyni wiszą obrazy Drogi Krzyżowej, każdy z umieszczonym na górnej ramie drewnianym krzyżykiem, w którym znajduje się wydrążona skrytka z relikwiami świętych. Te unikatowe obrazy Drogi Krzyżowej, pierwotnie mogły znajdować się w nieistniejących kościele lub klasztorze reformatów, bowiem jak wynika z przekazów pisanych, po zbudowaniu klasztoru, reformaci ofiarowali do niego dwie skrzyneczki z relikwiami. Szczególną uwagę należy zwrócić na piękny barokowy krucyfiks z XVIII wieku stojący w prawym ołtarzu. Ciekawe są rzeźby świętych Floriana i Jerzego powstałe w 1 połowie XIX wieku oraz ludowe przedstawienie Chrystusa Frasobliwego z XIX wieku. W kościele znajduje się ponadto dość dobrze wykonana płaskorzeźba Stygmatyzacji św. Franciszka, najpewniej pochodząca z XVIII wieku. Wśród cenniejszego ruchomego wyposażenia kościoła należy również wymienić: monstrancję rokokową z 2 połowy XVIII wieku, puszkę gładką z XVIII wieku, osiem lichtarzy cynowych o charakterze barokowym, najpewniej z 1 połowy XIX wieku oraz ołowiane naczynia na wodę święconą z XVIII i 1 połowy XIX wieku. 

W świątyni znajdują się epitafia, niektóre z połowy XVIII wieku. W większości są one poświęcone okolicznym ziemianom z rodzin: Chrzanowskich, Horodyskich, Jeżewskich, Rulikowkich, Pohoreckich i Świeżawskich. Unikatowe jest epitafium dla Aleksandra Chrzanowskiego z figurą anioła zwiastującego Sąd Ostateczny. Rzeźbę wykonano pod koniec XVIII wieku w pracowni znanego warszawskiego kamieniarza Mendla. Na uwagę zasługuje również marmurowe epitafium Anieli z Rzewuskich Chrzanowskiej z herbem Poraj, zmarłej w 1858 roku, fundatorki kościoła. 

Wokół budynku świątyni znajduje się cmentarz przykościelny otoczony murem, z trzema kaplicami w narożach i bramką o cechach klasycystycznych oraz dzwonnica.

Dostęp do zabytku ograniczony.

Autor noty: opr. Ewa Prusicka, OT NID w Lublinie, 15-04-2024 r.

Bibliografia

• Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VIII, z. 16, Powiat hrubieszowski, Warszawa 1964, s. 30-31.
• Zabytki Architektury i Budownictwa w Polsce. Województwo zamojskie, t. 48, Warszawa 1991, s. 60-62.
• Żywicki J., Architektura neogotycka na Lubelszczyźnie, Lublin 1998, s. 229-230.
• Niedźwiedź E., Niedźwiedź J., E. Prusicka-Kołcon, M. Kołcon, L. Szopiński, Dzieje miejscowości gminy Mircze, powiat hrubieszowski, Mircze-Zamość 2008.
• Żurawski H., Historia parafii rzymskokatolickiej w Kryłowie, Kryłów 2009.
• Prusicka-Kołcon E., Zamek w Kryłowie, Zamość 2010.
• Karta ewidencyjna, Kościół parafialny pw. Narodzenia Najświętszej Marii w Kryłowie, gm. Mircze, oprac. M. Kowalczyk, L. Lameński 1996, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie Delegatura w Zamościu