Historia

W latach 30. XVII wieku Kurowo stało się ośrodkiem samodzielnych dóbr, wydzielonych z majątku Waniewo. W 1677 roku wszedł on w posiadanie rodziny Orsettich, a w 1832 roku został odkupiony przez Stefana Roztworowskiego. W 1870 roku należał do rodziny Kozłowskich, którzy zapewne byli budowniczymi najstarszej części dworu (ob. północne skrzydło). Na początku XX wieku majątek stanowił własność Franciszka Kołodziejskiego, który rozbudował dwór i dążył do modernizacji gospodarstwa. Jednak w wyniku nietrafionych inwestycji zbankrutował, a Kurowo przejął Bank Rolny. W 1936 roku wykupu majątku dokonała Maria Zakrzewska, w zarządzaniu pomagał jej Eugeniusz Zakrzewski (brat męża). Zakrzewscy byli ostatnimi, prywatnymi właścicielami dworu w Kurowie. W 1939 roku Kurowo znalazło się pod okupacją. Sowieci utworzyli tam kołchoz, a we dworze umieszczono sierociniec.

W 1944 roku majątek został upaństwowiony - utworzono Państwowe Gospodarstwo Rolne. Po jego likwidacji ziemie rolne i budynki gospodarcze przejęła Agencja Rolna Skarbu Państwa. W 1988 roku dwór wraz z otaczającym go parkiem został przejęty przez zarząd Narwiańskiego Parku Krajobrazowego. Przekształcono go w 1996 roku w Narwiański Park Narodowy, a dwór stał się jego siedzibą. Od 2001 roku trwały spory sądowe pomiędzy Narwiańskim Parkiem Narodowym a rodziną Zakrzewskich. Podważyli oni proces nacjonalizacji majątku na mocy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Odzyskali ziemie odebrane im w związku z reformą rolną (ok. 200 ha), a w 2017 roku także dwór i park. Dzięki staraniom dyrektora Narwiańskiego Parku Narodowego zawarto ugodę i przy wsparciu funduszy z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska, Narwiański Park Narodowy odkupił nieruchomość i spłacił zobowiązania. Dwór jest siedzibą Narwiańskiego Parku Narodowego.

Opis

Dwór w Kurowie usytuowany jest na niewielkim wzniesieniu, w dolinie rzek Narew i Krukówki, we wschodniej części wsi Kurowo w otoczeniu zabytkowego parku. Dwór wybudowany został w 4 ćwierci XIX wieku jako budynek parterowy, siedmioosiowy, dwutraktowy, murowany z cegły ceramicznej pełnej, na cokole z cegły i kamienia, przykryty dachem dwuspadowym. Wejście główne usytuowane w elewacji południowo zachodniej, poprzedzone zostało gankiem. W latach 20. XX wieku budynek został rozbudowany od południowego zachodu o jedno dwupiętrowe skrzydło z parterową werandą mieszczącą na dachu taras oraz okrągłą wieżę widokową zwieńczoną ceglanym krenelażem. Układ wnętrza starszej części jest dwutraktowy, z sienią i drewnianą klatką schodową. Piwnice przykryte są stropem Kleina. W przedsionku zachowała się ceramiczna posadzka oraz stolarka (drzwi, schody) z okresu rozbudowy. W latach 90. XX wieku poddasze adaptowano do funkcji użytkowej, co skutkowało wybudowaniem lukarn w połaci dachowej od strony elewacji ogrodowej. 

Budynek jest dostępny w godzinach pracy Narwiańskiego Parku Narodowego. 

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 11.04.2025 r.