Historia

Pierwsza wzmianka o lęborskim ratuszu pochodzi z końca XIV wieku, jednak jego budowa miała miejsce najprawdopodobniej około połowy XIV wieku. Budynek usytuowany był w zabudowie wewnątrzrynkowej, elewacją frontową zwrócony na wschód. Kilkakrotnie niszczony i odbudowywany (ostatnia renowacja w roku 1828) dotrwał do 1874 roku, w którym, z uwagi na zły stan techniczny, podjęto decyzje o jego rozbiórce. W latach 90. XIX wieku podjęto decyzję o wzniesieniu nowego ratusza. Projekt opracował miejscowy powiatowy inspektor budowlany. Nowy gmach wzniesiono poza terenem miasta lokacyjnego, na narożnej działce przy ul. Paradestrasse w latach 1898-99, a uroczyste otwarcie miało miejsce 5 stycznia 1900 roku. W roku 1927 do elewacji wschodniej ratusza dobudowano budynek Miejskiej Kasy Oszczędnościowej (Stadtsparkasse) mieszczący w przyziemiu piwnicę rajców (Ratskeller). W 1945 roku bryła ratusza nie poniosła większych strat.

Opis

Ratusz usytuowany jest w centrum miasta, na południowy zachód od miasta lokacyjnego, w północnej pierzei ul. Armii Krajowej i wschodniej pierzei ul. Konopnickiej. Przed jego frontem frontem znajduje się niewielki przedogródek. Neogotycki budynek w swej wschodniej części nawiązuje do historycznej bryły ratusza. Wzniesiony na rzucie litery L obiekt tworzy skrzydło południowe (frontowe) i zachodnie (boczne). W planie budynku czytelne są trzy pseudoryzality (od strony frontowej i bocznej) oraz trzy ryzality (od strony dziedzińca). Ratusz ma układ jednotraktowy z korytarzem, w partiach ryzalitowych rozszerzony o drugi trakt. Jego bryła jest rozczłonkowana, dwukondygnacyjna, podpiwniczona, z użytkowym poddaszem. Dachy główne są dwuspadowe z lukarnami, a w partiach ryzalitowych ozdobne szczyty i dachy ustawione prostopadle do głównych. W narożniku znajduje się pięciokondygnacyjna wieża nakryta wysokim, namiotowym dachem przechodzącym w czworoboczną latarnię, zwieńczoną ostrosłupowym daszkiem z iglicową sterczyną. Wejście zdobi arkadowy, dwukolumnowy portyk z tarasem ponad sklepieniem. Budynek jest ceglany, licowany z użyciem cegły profilowanej i glazurowanej. W przedsionkach i korytarzach sklepienia są krzyżowo-żebrowe, a w pomieszczeniach reprezentacyjnych – bogato zdobione i polichromowane stropy drewniane. W piwnicach ceramiczne stropy osadzone są na stalowych belkach. Budynek kryje drewniana więźba dachowa, na której położono ceramiczną dachówkę (zakładkowa), na wieży zastosowano blachę. Elewacje licowane są cegłą z niewielkim udziałem partii tynkowanych (fryzy, blendy, podłucza) i cegły glazurowanej (fryz przyziemia, obramienia okien i blend). Poziome podziały elewacyjne tworzą: profilowany gzyms cokołowy, tynkowany płaski fryz międzykondygnacyjny i gzyms podokapowy z ornamentem kostkowym, na wieży dodatkowo szeroki gzyms z motywem schodkowych kroksztynów. Artykulacja pionowa jest zróżnicowana w poszczególnych segmentach elewacji: w ryzalicie wschodnim znajdują się naprzemiennie trójboczne i płaskie lizeny przechodzące w partii szczytu w sterczyny lub sterczynowe wieżyczki. W elewacjach wieży dominują ostrołuczne płyciny i sześcioboczne nadwieszone wieżyczki narożne. W środkowym segmencie frontowej elewacji osie wyznaczają ostrołukowe, profilowane blendy mieszczące otwory okienne. We wnętrzu uwagę zwraca przesklepiona sień, klatka schodowa i korytarze, oraz Sala Rajców (na II kondygnacji skrzydła wschodniego) wyróżniona dekoracyjnym drewnianym stropem z wiszącym zwornikiem oraz witrażami z motywami heraldycznymi.

Oprac. Krystyna Babnis, OT NID w Gdańsku, 14.05.2025 r.

Bibliografia: 

• Dzieje Lęborka, red. J. Borzyszkowski, Lębork – Gdańsk 2009
• Kal E., Lębork, Wrocław – Warszawa – Kraków 1993
• Krefft S., Ratusz neogotycki w Lęborku, Biuletyn Historyczny, 2001, nr 18, s. 55-60