Historia

W drugiej połowie XIX w. w podupadłym Malborku nastąpiło wyraźne ożywienie gospodarcze. W dużej mierze przyczyniła się do tego budowa linii kolejowej Berlin-Królewiec. W mieście zaczęły powstawać pierwsze nowoczesne urządzenia komunalne: w 1867 roku gazownia, w 1876 roku  telegraf, w 1899 roku centrala telefoniczna. W 1902 roku władze Malborka podjęły decyzję o budowie nowoczesnego wodociągu i kanalizacji, gdyż od czasów średniowiecza do 1904 roku mieszkańcy korzystali ze studni ulicznych zasilanych wodą doprowadzaną drewnianymi rurami z Młynówki, (obecnego Kanału Juranda). Zakupiono teren przy dzisiejszej ulicy Chodkiewicza, na którym firma "E.Bieske" z Królewca wykonała dwie studnie o głębokości 165 m i wydajności 60 m³ wody na godzinę. W 1905 roku, w północnej części miasta, przy ob. ul. Portowej, firma Windschild & Langelott z Królewca zakończyła budowę oczyszczalni ścieków i jednocześnie uruchomiono kanalizację miejską. W podobnym czasie przy obecnym Placu Słowiańskim oddano do eksploatacji wieżę ciśnień ze stalowym zbiornikiem na ok. 500 m³ wody. Modny w XIX w. gotyk oraz fascynacja odbudowywaną krzyżacką warownią sprawiły, że podobnie jak w przypadku innych miejskich realizacji z tego okresu, jej forma nawiązywała do architektury średniowiecznego zamku (wyjątkiem jest modernistyczna wieża ciśnień przy dworcu kolejowym wybudowana z żelbetu w 1901 roku). Budowę sieci wodociągowej wraz z 120 hydrantami zakończono w 1906 r. W 2003 r. wykonano remont dachu obiektu, a w 2019 roku zakończono generalny remont wieży, który doceniło jury konkursu Zabytek Zadbany w 2020 roku nadając wieży tytuł laureata w kategorii „zabytki techniki”. 

Opis

Wieża ciśnień zlokalizowana jest w Malborku na południe od Starego Miasta, po wschodniej stronie drogi w kierunku Sztumu. Wolno stojący, neogotycki obiekt, usytuowany w południowej części Placu Słowiańskiego, oparty jest na planie ośmioboku i murowany z cegły. Zwarta, 5 -kondygnacyjna bryła zwęża się ku górze. W przyziemiu znajduje się dwumetrowy cokół z ciosanego kamienia, a powyżej – około sześciometrowa, ośmiokątna kondygnacja ceglana. Ponad nią okrągła trzykondygnacyjna wieża podzielona jest pionowo ośmioma wąskimi pilastrami wyprowadzonymi z naroży ośmiokątnego cokołu. W połowie wysokości pilastrów kamienne konsolki podtrzymują kolumienki, a ich głowice wspierają fryz arkadowy. Ponad nim znajduje się nadwieszona, ośmioboczna najwyższa kondygnacja wieży zakończona neogotyckim fryzem i czterema szczytami z pinaklami. Całość zwieńczona jest ceramicznym dachem o formie ostrosłupa, zakończonym chorągiewką z datą „1905”.

Elewacje są ceglane. Otwory okienne, w co drugim boku, są naprzemiennie rozmieszczone na kolejnych kondygnacjach. Wąskie, domknięte ostrołucznie okna kształtem nawiązują do otworów strzelniczych. W przyziemiu elewacji północnej znajduje się rozglifiony uskokowo, wysoki, ostrołuczny otwór drzwiowy. Neogotycki portal na zewnątrz ujęto czworobocznymi sterczynami i zamknięto gładką wimpergą. Drzwi są drewniane, dwuskrzydłowe z ostrołucznym nadświetlem. Wnętrze obiektu jest trzykondygnacyjne, kondygnacje jednoprzestrzenne, a schody kręte. Zachowany zbiornik wodny jest nadal użytkowany.

Obiekt dostępny dla zwiedzających z zewnątrz.

Oprac. Teofila Lebiedź-Gruda, OT NID w Gdańsku, 29-10-2015 r.