W 1299 r. Henryk III nadał Żydom głogowskim przywilej, w którym uregulowane zostały prawa i obowiązki osób, kwestie własnościowe, a także gospodarcze i religijne. Pierwsza synagoga i domy żydowskie znajdowały się w pobliżu zamku, w okolicach Bramy Brzostowskiej, na terenie podległym jurysdykcji księcia.

W 1526 r. Głogów wraz z całym Śląskiem przeszedł pod panowanie Habsburgów. W 1582 r. cesarz Rudolf II wydał edykt, na mocy którego Żydzi zostali wypędzeni ze Śląska, a jedynymi miastami, w których mogli przebywać, były Głogów i Biała. W 1636 r. wzniesiono synagogę, która znajdowała się na obszarze dawnej jurydyki książęcej, przy Bailstraße.

Na początku XIX w. w Głogowie istniała jedna z największych wspólnot żydowskich w Prusach. Jej członkowie brali aktywny udział w życiu miasta – przynajmniej 11 głogowskich Żydów było członkami rady miejskiej, inni pełnili wysokie publiczne funkcje. Żydzi wywierali istotny wpływ na życie intelektualne i duchowe miasta, a Głogów nazywany był miastem „mędrców i uczonych w piśmie”.

W latach 1891–1892 przy Wingenstraße (obecna ul. Hugona Kołłątaja) wzniesiono nową synagogę, której projektantami byli berlińscy architekci – Jürgen Kröger i Hans Abesser. Murowany budynek wybudowano w stylu eklektycznym, z elementami stylów neogotyckiego, mauretańskiego oraz neorenesansowego i był uważany za jedną z najpiękniejszych synagog w Niemczech. Uroczyste otwarcie synagogi odbyło się 15 września 1892 roku. Przetrwała do 1938 r., kiedy w czasie pogromu Nocy Kryształowej została podpalona. Jej pozostałości zostały wysadzone, a zgliszcza rozebrano do fundamentów.

W 1993 r., w 55. rocznicę spalenia synagogi, przy ul. Hugona Kołłątaja odsłonięto lapidarium oraz obelisk z napisami w językach polskim i niemieckim: „Pomnik ten wzniesiony przez mieszkańców Głogowa w uznaniu wiekopomnych zasług wspólnoty żydowskiej i jej ostatniego duchowego przywódcy rabina dr Leopolda Lucasa dla rozwoju społeczno-kulturalnego miasta, znajduje się w miejscu zbezczeszczonej przez nazistów w 1938 roku synagogi i upamiętnia tragedię Żydów mieszkających na tym terenie ponad 700 lat aż do wysiedlenia w 1942 roku. Rada Miejska w Głogowie” .

Czwarty cmentarz żydowski w Głogowie został założony w połowie XIX w. i mieścił się za promenadą, obok tzw. ogrodu masońskiego (obecna ul. Henryka Sienkiewicza). W 1906 r. wybudowano na nim dom przedpogrzebowy zaprojektowany przez Wilhelma Hellera oraz dom dla stróża. Cmentarz otoczony był wysokim, ceglanym murem.

Koszty pochówku na tym cmentarzu dla dorosłych (powyżej 13. roku życia) członków Gminy Żydowskiej w Głogowie zostały ustalone w zależności od kryterium dochodowego. Za pochówek dziecka do 13. roku życia płacono połowę przewidzianej stawki, za dzieci nieprzekraczające roku – jedną czwartą stawki. Na cmentarzu przewidziano także możliwość chowania Żydów nie będących członkami głogowskiej gminy – wówczas koszty takiego pogrzebu wzrastały o 50%. Z opłat zwolnione były osoby ubogie, które podlegały publicznej opiece nad biednymi.

O zmianach w podejściu głogowskich Żydów do kwestii tradycji pogrzebowych może świadczyć ten oto opis z 1918 r.: „W niedzielę, pierwszego tego miesiąca, na tutejszym cmentarzu obchodzono dzień zaduszny. Groby zostały przyozdobione przez żyjących kwiatami, ułożonymi w wieńce. Po zajęciu przez członków gminy miejsc w kaplicy cmentarnej rozpoczęto pierwszą część uroczystości śpiewem modlitw za zmarłych w języku niemieckim w wykonaniu chóru pod kierownictwem królewskiego dyrektora muzycznego Lorenza, po czym rabin dr Lucas skierował przykuwającą uwagę mowę do licznie zebranej gminy. Po wypowiedzeniu modlitwy za zmarłych – także w języku hebrajskim – uroczystość zakończył modlitwą w języku hebrajskim nauczyciel religii Lasker” .

Ostatni pochówek odbył się w 1937 r, kiedy 15 kwietnia tego roku pochowano Emila Methisa. W czasie II wojny światowej cmentarz początkowo stanowił własność Zrzeszenia Żydów w Niemczech, a następnie został przejęty przez administrację skarbową. W międzyczasie budynek cmentarny wykorzystywany był przez gestapo jako magazyn zrabowanego mienia żydowskiego. Powierzchnia cmentarza wynosiła wówczas 1 ha 10 arów. Okręgowy Urząd Skarbowy w Głogowie planował na tym terenie wzniesienie budynków urzędowych. W tym okresie rozebrano mur cmentarny, nagrobki odsprzedano miejscowym kamieniarzom oraz wzniesiono budynki pomocnicze komendantury wojskowej. Do końca wojny cmentarz stanowił własność Okręgowego Urzędu Skarbowego. W czasie wojny na jego terenie znajdowały się także nagrobki pochodzące ze starego cmentarza żydowskiego, które przeznaczono pod umocnienie chodników i dróg. Nekropolia ucierpiała także podczas oblężenia miasta w 1945 roku. Rok później znajdowały się tam tylko nieliczne nagrobki.

W 1956 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Głogowie przyjęło uchwałę o zamknięciu cmentarza, co ostatecznie nastąpiło w 1961 roku. W 1966 r. władze wojewódzkie wystąpiły z wnioskiem o przedterminową likwidację cmentarza, co uzasadniano „koniecznością lokalizacji inwestycji w związku z budową zaplecza mieszkaniowego dla Głogowsko-Legnickiego Zagłębia Miedziowego”, a konkretnie – nowego osiedla Głogów II. Teren cmentarza znajdował się pośrodku planowanego osiedla. Jednakże w związku z faktem, że od ostatniego pochówku (1937) nie upłynęło wymagane prawem 40 lat, postanowiono ekshumować szczątki osób pochowanych w latach 1928–1937. W 1968 r. dokonano ekshumacji 19 osób, a ich szczątki przeniesiono na cmentarz katolicki przy ul. Legnickiej i pochowano we wspólnej mogile. Obszar cmentarza został splantowany i przeznaczony pod zabudowę. Na jego terenie wybudowano m.in. Szkołę Podstawową nr 7 wraz z asfaltowym boiskiem. Od początku XXI w. w różnych częściach Głogowa, a także w okolicznych lasach, odnajdywane są nagrobki pochodzące z ostatniego cmentarza żydowskiego.

Oprac. Tamara Włodarczyk