Mogiła zlokalizowana jest na północny zachód od Prymusowej Woli (powiat opoczyński). Umiejscowiona jest bezpośrednio przy północnej stronie drogi powiatowej numer 4329E z Prymusowej Woli do Sławna. Stoi na niej stela z płytą pamiątkową.

Od 2006 roku do 22 stycznia 2022 roku, pomnik posiadał płytę z treścią: "Bratnia mogiła czterdziestu dwóch Powstańców z oddziału kpt. Waltera poległych w walce z Moskalami 9 kwietnia 1864 roku pod Klinami. Cześć ich pamięci". Tablica została posadowiona w 2006 roku staraniem Urzędu Gminy w Sławnie, w miejscu stojącego tu wcześniej stalowego krzyża.

Pomnik upamiętniający wydarzenia związane z Powstaniem Styczniowym, zbudowany w 2006 roku w Sławnie, miał na celu oddanie hołdu Powstańcom, którzy walczyli o niepodległość Polski. Fundatorem pomnika był Urząd Gminy w Sławnie. Jednakże wkrótce po odsłonięciu pomnika pojawiły się kontrowersje dotyczące jego treści, szczególnie w kontekście informacji o rzekomej bitwie powstańczej pod Klinami. W wyniku tej pomyłki, wkrótce po jego odsłonięciu, okazało się, że zapis dotyczący starcia powstańczego był błędny.

Pomysłodawcy pomnika błędnie przypisali bitwę powstańczą pod Klinami, podczas gdy w rzeczywistości chodziło o starcie stoczone przez kapitana Józefa Waltera dowódcę 2 batalionu Pułku Opoczyńskiego w pobliżu miejscowości Klonów, w obecnej gminie Bodzentyn, dnia 9 kwietnia 1864 roku. Błąd ten wynikał z niedostatecznej wiedzy historycznej oraz braku przeprowadzonych szczegółowych badań, w tym kwerend archiwalnych przez Urząd Gminy w Sławnie przed podjęciem decyzji o postawieniu pomnika.

Błąd w zapisie stał się przedmiotem dyskusji wśród lokalnych historyków oraz społeczności, którzy zauważyli nieścisłości w przypisanej lokalizacji. Zatem, pomimo woli uczczenia bohaterów narodowych, pomnik stał się symbolem błędnej interpretacji wydarzeń, która wynikała z niekompletnych badań.

W konsekwencji, temat pomnika i jego historii stał się przykładem tego, jak ważne są rzetelne badania i analizy archiwalne przy tworzeniu pamiątek historycznych, które mają na celu oddanie czci bohaterom narodowym.

Badania w Prymusowej Woli nad mogiłą Powstańców Styczniowych przeprowadzono w 2019 roku, z inicjatywy historyka, Pawła Telusa. Celem badań było ustalenie, czy w miejscu, gdzie obecnie znajduje się pamiątkowa płyta, spoczywają Powstańców Styczniowych z lat 1863 - 1864. Do badań zastosowano metodę bezinwazyjną przy użyciu georadaru, co pozwoliło na uzyskanie dokładnych danych bez naruszania terenu. Wyniki badań potwierdziły istnienie mogiły Powstańców Styczniowych, która znajduje się centralnie pod stelą upamiętniającą ich pamięć. W wyniku dalszych badań archiwalnych ustalono, że w zbiorowej mogile w Prymusowej Woli, z dużym prawdopodobieństwem, spoczywają żołnierze z 1. Kadrowego Batalionu Strzelców, dowodzonego przez majora Matwieja Bezkiszkina. Batalion ten należał do Pułku Opoczyńskiego wchodzącego w skład Dywizji Sandomierskiej, dowodzonego przez podpułkownika Jana Szymona Rudowskiego. Pułk brał udział w walkach Powstania Styczniowego, które toczyły się w regionie opoczyńskim.

Odkrycie to stanowi istotny element rekonstrukcji historycznej dotyczącej losów Powstania Styczniowego na ziemiach obecnego województwa łódzkiego oraz pozwala lepiej zrozumieć skalę i znaczenie działań niepodległościowych w tej części kraju.

22 stycznia 2022 roku, z okazji 159. rocznicy wybuchu Powstania Styczniowego, odbyła się uroczystość odsłonięcia i poświęcenia odnowionej tablicy na leśnej mogile Powstańców Styczniowych w Prymusowej Woli. Tablica została wzbogacona o symbol Herbu Rzeczpospolitej z czasów Powstania Styczniowego, przedstawiającego trójpolową tarczę. Na tarczy umieszczone są trzy godła: Orzeł Biały (herb Polski), Pogoń (herb Litwy), Święty Michał Archanioł (herb Rusi). W każdym z godłem znajduje się krzyż i miecz – symbole wspólnej walki Polaków, Litwinów i Rusinów przeciwko wojskom rosyjskim.

Oprac. Paweł T