Historia

Murowana plebania zbudowana została w 2. połowie XIX wieku. Budynek został w nieokreślonym bliżej czasie rozbudowany i nadbudowany, ze zmianą dachu, co ukazuje zarówno nałożenie mapy współczesnej na kataster z połowy XIX wieku jak i ślady na samym budynku, którego najstarsza część ujęta jest od zachodu (tj. od strony znacznego spadku terenu) masywnymi szkarpami, a we wnętrzu brak jest komunikacji pomiędzy częścią starszą i nowszą. Inna jest też grubość ścian obu części oraz materiał wykonania (w części starszej głównie kamień, w części nowszej głównie cegła). W górnej części ściany zachodniej najstarszego budynku w miejscu rozległego ubytku tynku, widoczne jest też wyraźne, poziome odcięcie nadbudowanego na wysokość około jednego metra muru. Mur ten zapewne pełnił funkcję ścianki kolankowej. Konieczność jej budowy wynikła niewątpliwie z zamiaru wymiany dachu, obniżenia kąta spadku połaci dachowych i powiększenia przestrzeni użytkowej strychu. Wydaje się, że tak rozbudowa plebanii od północy, jak i nadbudowa oraz wymiana dachu nastąpiła podczas jednego generalnego remontu, zapewne w pierwszej ćwierci XX wieku (lub okresie międzywojennym). Brak dokładniejszych danych nt. losów obiektu po II wojnie światowej. Przez wiele lat był on administrowany przez gminę pełniąc w części funkcję sklepu GS (pełnił ją jeszcze w 1980 roku) i w części mieszkań komunalnych. Brak również informacji dotyczących czasu powstania dostawionych do plebanii trzech przybudówek. Dwie z nich wzniesiono z pewnością już po II wojnie światowej. Przybudówkę narożną od strony wschodniej zbudowano prawdopodobnie około 1980 roku zaś przybudówkę od strony zachodniej, wykonaną z gazobetonu i krytą eternitem falistym, zapewne po 1980 roku. W tym czasie wymieniono większość stolarki i przekształcono środkową przybudówkę od wschodu zamurowując otwory okienne i drzwiowy oraz wykonując otwór drzwiowy w bocznej ściance od północy. Od wielu lat budynek pozostaje nieużytkowany.

Opis

Dawna plebania greckokatolicka w Trepczy położona jest w odległości ok. 100 m na południe od dawnej murowanej cerkwi. Zlokalizowana jest na zboczu doliny rzeki Sanoczek w sąsiedztwie zabudowań wiejskich.

Budynek wzniesiony jest na planie prostokąta, murowany z kamienia (w części pn. z cegły i kamienia), na kamiennej podmurówce nieco szerszej od ścian, tworzącej część cokołową, częściowo podpiwniczony, otynkowany. Od strony wschodniej jednokondygnacyjny; od strony zachodniej – ze względu na znaczny spadek terenu – dwukondygnacyjny, przy czym dolną kondygnację tworzy stosunkowo wysoka w tej części budynku podmurówka z wejściem do dwóch kamiennych piwniczek przesklepionych kolebkowo. Budynek złożony jest z części starszej i młodszej (dostawionej od północy) o tej samej wysokości ścian. Od strony wschodniej dwie niewielkie zapewne ceglane przybudówki o bryłach zbliżonych do sześcianu, poprzedzające wejścia do budynku. Od zachodu, w części północnej budynku znajduje się niewielka współczesna przybudówka. Naroża ścian starszej części budynku od strony zachodniej wzmocnione są masywnymi, wysokimi, zwężającymi się ku górze kamiennymi przyporami. Plebania (część starsza i młodsza) przekryta jest naczółkowym dachem dwuspadowym o  wspólnej kalenicy, pokrytym blachą stalową łączoną na rąbek stojący. Końcówki krokwi i wypuszczone dość znacznie przed lico ścian końcówki płatwi są dekoracyjnie wyrzynane. Przybudówka zachodnia przekryta jest eternitem falistym. Przybudówka wschodnia (w części nowszej, od północy) przekryta jest dachem pulpitowym z blachy trapezowej, będącym kontynuacją dachu nad budyniem plebanii. Druga przybudówka wsch. usytuowana na osi środkowej najstarszej części budynku, przekryta jest dachem trójspadowym pokrytym blachą stalową, łączoną na rąbek stojący. Elewacja frontowa, wschodnia jest pięcioosiowa, elewacja tylna trzyosiowa, a elewacje boczne jednoosiowe z dodatkowym oknem w ścianach szczytowych. Część otworów okiennych znacznie powiększona w związku z zastosowaniem szerokich okien trójdzielnych. Większość otworów drzwiowych pozbawiona jest drzwi. 

Układ wnętrza przekształcony w niewielkim stopniu. Wnętrza pozbawione wyposażenia. 

Zabytek dostępny z zewnątrz, nieużytkowany.

Oprac. Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 09.12.2025 r.