XV w. Obecnie zachowany zespół dworsko-parkowy został ukształtowany po 1910 r. na bazie starszego założenia wraz z interesującym budynkiem dworu o cechach schyłkowego historyzmu oraz otaczającym go krajobrazowym parkiem.

Historia

Rybieniec to typowa wieś folwarczna na terenie Wielkopolski. Wydzielona została ok. poł. XV w. z obszaru wsi Rybno Wielkie, które w tym czasie należało do rodziny Korzbok Rybieńskich. Rybno Małe, Rybno Mniejsze, Rybno Sawickie - pod takimi nazwami występuje do poł. XIX w. Następnie nosi nazwę Klein Rybno, a od lat 20. XX w. - obecną nazwę Rybieniec. W 1489 r. właścicielami Rybieńca byli Jan i Mikołaj Rybieńscy herbu Korzbok. W następnych latach właściciele zmieniają się wielokrotnie. Rybno Małe było własnością m.in. Charbowskich, Pierzchleńskich, Radzanowskich. Ok. poł. XVI w. majętność trafiła w ręce Ambrożego i Andrzeja Koszutskich herbu Leszczyc. W rękach tej rodziny dobra pozostały do 1664 r. gdy je odsprzedano Krzysztofowi Czarneckiemu. Po nim Rybno Małe przechodziło kolejno w ręce Kołudzkich, Chrząstowskich, Chróścickich, Białobłockich, Skaławskich. Ok. poł. XIX w. zakupił je Edward Sawicki. Wówczas to przez krótki okres czasu miejscowość nosiła nazwę Rybno Sawickie. W 1874 r. nabył je za 108.000 marek Henryk Zabłocki i pozostał właścicielem do 1896 r. Majątek zajmował wówczas 479 ha. Prowadzone było w nim wydobycie torfu i hodowla bydła oraz funkcjonowała mleczarnia nastawiona na produkcję masła. Z pocz. XX w. majątek przeszedł w ręce niemieckie, wykupiony zapewne przez Pruską Komisję Osadniczą. Za czasów Wilhelma Wendorffa, a następnie Friedricha wieś nosiła nazwę Klein Rybno, a następnie Rybieniec od 1918 r. W rękach tej rodziny zespół pozostał do lat 40. XX w. Powierzchnia majątku nie uległa zmianie. W majątku hodowano konie, bydło i świnie. Po 1945 r. majątek przejęty przez Skarb Państwa, stał się częścią utworzonego w Rybnie Wielkim PGR, później w zasobach ANR. Obecnie jest własnością prywatną.

Zespół w Rybieńcu zachowany do czasów obecnych ukształtowany został na przełomie XIX i XX w. bądź na pocz. XX w. Dwór zbudowano ok. 1910 r. dla Friedricha Wendorffa. Park krajobrazowy powstał ok. poł. XIX wieku. Po wybudowaniu nowego dworu zmienił się układ dróg spacerowych na jego terenie. Zapewne w tym czasie ogrodzono teren parku murowanym, ceglanym murem. W ostatnich latach dwór został wyremontowany a park poddano rewitalizacji.

Opis

Rybieniec, położony jest na pn.-zach. skraju gminy Kiszkowo, na północnym brzegu jeziora Małe Rybno. Stąd i nazwa miejscowości Małe Rybno, Klein Rybno. W odróżnieniu od Rybna Wielkiego, od którego oddalone jest o 1 km. Usytuowane niezwykle malowniczo na brzegu jeziora zajmowało w przeszłości dość rozległy teren o regularnym, wielobocznym kształcie. Od zachodu ogranicza go droga do Rybna Wielkiego, od wschodu boczna droga prowadząca na folwark i do wsi. Wokół założenia rozciągają się pola uprawne. Pd.-zach. część zespołu zajmuje teren rezydencjonalny. Od północy przylegają do obecnego parku dawne ogrody i sad. Główny, reprezentacyjny dojazd prowadzi od zachodu, z drogi do Rybna Wielkiego. Dwór usytuowany jest w centralnej części krajobrazowego parku. Frontem zwrócony jest ku północy. Niegdyś od północy, od strony sadów prowadziła do dworu aleja i był to zapewne dojazd. Od południa, przed dworem znajdował się kolisty gazon. Na osi pałacu wytyczono drogę, która prowadziła w stronę jeziora.

Dwór o formie z epoki schyłkowego historyzmu, z dalekimi odwołaniami do baroku oraz klasycyzmu. Murowany, zbudowany na rzucie prostokąta z licznymi ryzalitami i aneksami, parterowy z podpiwniczeniem. Piętro ukryte w imponującym, wysokim, mansardowym dachu z lukarnami, pokrytym dachówką ceramiczną. Ryzality przy elewacjach wzdłużnych, dwukondygnacyjne, nakryte oddzielnymi dachami. Elewacje pokryte gładkim tynkiem, ze skromną dekoracją architektoniczną w postaci obramień okien, gładkich lizen na narożach i profilowanych gzymsów. Elewacja frontowa symetryczna, dziewięcioosiowa z 3-osiowym, piętrowym ryzalitem pośrodku zwieńczonym mansardowym dachem, poprzedzonym tarasem ze schodami. Balustrada tarasu ozdobiona została na narożach kamiennymi kulami. Główne wejście, zamknięte półkoliście i ujęte profilowanym obramieniem oraz kanelowanymi pilastrami zwieńczonymi konsolami podtrzymującymi balkon piętra. Od południa dwa ryzality, pomiędzy które na piętrze wkomponowano przeszkloną werandę. Od zachodu parterowy, półeliptyczny aneks z tarasem w kondygnacji piętra. W budynku zachowało się pierwotne rozplanowanie wnętrza z reprezentacyjną sienią i salonem na osi oraz zespołem reprezentacyjnych pomieszczeń w centralnej i południowej części parteru. Przy wschodniej ścianie sieni usytuowano schody na piętro z tralkową balustradą o formach nawiązujących do baroku. Po drugiej stronie sieni usytuowano kominek. W trakcie południowym znajdował się na osi salon, z którego prowadziło przejście do przeszklonej werandy, sala jadalna oraz drugi salon od zachodu.

Zachowany do czasów obecnych park rozplanowano już ok. poł. XIX w. Wraz z budową nowego dworu zmieniono układ komunikacyjny. Murowane ogrodzenie z reprezentacyjną bramą od zachodu, nie zachowało się od strony południowej. Park o kształcie wieloboku położony na lekko falistym terenie. Od strony południowej opada w stronę jeziora. Od wschodu graniczy z zabudową dawnego folwarku. Dwór usytuowano w środkowej części parku. Od strony głównej bramy wjazdowej prowadzi w stronę dworu aleja orzechowa. Przy północnej granicy parku usytuowana była oficyna, którą rozebrano na pocz. l. 80. XX w. W drzewostanie parkowym dominują drzewa rodzime jak jesiony, brzozy, akacje, kasztanowce, orzechy, graby, topole i dęby. Skład roślinny uzupełniają daglezja, czeremcha, wiąz i nieliczne iglaste jak sosna i świerk. Najstarsze drzewa osiągają wiek ok. 180 lat. Drzewa rozmieszczone są dość równomiernie na terenie całego parku.

Zabytek dostępny za zgodą właściciela prywatnego.

Oprac. Teresa Palacz, OT NID w Poznaniu, 24-06-2017 r.