Obiekt stanowi część większego systemu umocnień Obszaru Warownego Śląsk będącego największym i najlepiej zachowanym przykładem dokonań polskiej szkoły fortyfikacji z dwudziestolecia międzywojennego. Równocześnie schron jest źródłem wiedzy na temat polskiej i europejskiej myśli fortyfikacyjnej z 1 poł. XX w.

Historia obiektu

Fortyfikacje wchodzące w skład punktu oporu Godula były wznoszone od 1937 r. W tym czasie ukończono prace związane z betonowaniem, a następnie, w 1938 r. zamontowano większość kopuł, prowadzono prace przy budynku koszar i wybudowano magazyn oraz obiekt pozorno-bojowy. Schrony zostały podłączone do sieci telefonicznej Obszaru Warownego Śląsk oraz wyposażone w instalacje. W ich otoczeniu utworzono system przeszkód przeciwpancernych i przeciwpiechotnych. W skład punktu oporu wchodziło sześć ciężkich schronów bojowych, skład sapersko-amunicyjny, schron pozorno-bojowy oraz budynek koszar z dwoma schronami. Funkcją obiektów było zabezpieczenie drogi prowadzącej z Bytomia do Goduli. Droga umożliwiała prowadzenie ataku wojsk niemieckich w kierunku na Chorzów. Do schronu położonego po pd. stronie ul. Lotniczej został przyporządkowany numer 16a. Z tego względu można przypuszczać, iż pełnił on funkcję pomocniczą.

Latem 1939 r. obiekty wchodzące w skład punktu oporu Godula brały udział w walkach z oddziałami niemieckiego Freikorpsu. Po wojnie były traktowane jako obiekty przydatne do celów wojskowych. W 2 poł. XX w. na pobliskich terenach wybudowano osiedle mieszkaniowe. W ostatnich latach w pobliżu schronów położonych w granicach Świętochłowic wzniesiono osiedle jednorodzinnej zabudowy mieszkaniowej. Z względu na znaczne przekształcenie otoczenia schronów, otwarcia widokowe na przedpole oraz ślady przeszkód przeciwpiechotnych i przeciwpancernych nie zachowały się. Obecnie schron bojowy nr 16a jest nieużytkowany.

Opis obiektu

Schron bojowy nr 16a został wybudowany we wsch. części punktu oporu Godula, na terenie niezagospodarowanym, w celu obrony prawego skrzydła sektora. Obecnie w pobliżu znajduje się osiedle jednorodzinnej zabudowy mieszkaniowej.

Schron wybudowano w klasie odporności na ostrzał „D”,  w konstrukcji żelbetowej, jako obiekt jednokondygnacyjny, na rzucie zbliżonym kształtem do prostokąta, z zaokrąglonymi krawędziami ścian i stropu. Oryginalne nasypy ziemne znajdują się od strony pn.-zach. i częściowo pn.-wsch. Obsypany ziemią jest także strop schronu. Ściany od strony pd.-zach. i pd.-wsch. są odsłonięte i były oryginalnie pokryte farbomaskowaniem. W ścianie pd.-wsch. znajduje się otwór wejścia do schronu, strzelnica broni ręcznej, wlot czerpni powietrza i wjazd do garażu armaty przeciwpancernej. Otwór wjazdu do garażu armaty był oryginalnie wyposażony w dwuskrzydłowe drzwi pancerne, obecnie niezachowane. W ścianie pn.-wsch. usytuowana jest strzelnica broni ręcznej oraz strzelnica ckm chroniona tarczą pancerną i wyposażona w uskokowe zabezpieczenie przeciwrykoszetowe. Dwie analogiczne strzelnice mieszczą się w ścianie pd.-zach. Poniżej otworów strzelniczych znajdują się zrzutnie łusek. W pd. części ściany zach. usytuowany jest otwór strzelnicy broni ręcznej.

Wejście do schronu było chronione niezachowaną kratą przeciwszturmową. W ścianie usytuowanej naprzeciwko otworu wejściowego mieści się strzelnica broni ręcznej. Wewnątrz, w obrębie łamanego korytarza wydzielono śluzę przeciwgazową. W schronie znajdują się pomieszczenia pełniące dawniej funkcję maszynowni, toalety, izb bojowych oraz pomieszczeń socjalnych. W ścianie dawnego pomieszczenia maszynowni znajduje się wyjście ewakuacyjne prowadzące do garażu armaty. Obiekt był wyposażony w instalację wentylacyjną oraz podłączony do sieci telefonicznej Obszaru Warownego Śląsk. Uzbrojenie stanowiły 2 lub 3 ciężkie karabiny maszynowe i 1 lub 2 ręczne karabiny maszynowe.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: zabytek dostępny

Autor noty: oprac. Ewa Waryś, OT NID w Katowicach, 08-08-2024