Obiekt został wzniesiony jako część większego systemu umocnień. Jego powstanie związane jest z historią budowy pd. skrzydła Obszaru Warownego Śląsk, łączącego się od północy z umocnieniami usytuowanymi w rejonie Kłodnicy. Obecnie schron stanowi przykład osiągnięć tzw. polskiej szkoły fortyfikacji.

Historia obiektu

Schron bojowy został wybudowany w 1939 r. jako element pododcinka Śmiłowice stanowiącego pn. część Odcinka Mikołów. Do budowy fortyfikacji na tym terenie, położonym w pd. części Obszaru Warownego Śląsk, przystąpiono w czerwcu 1939 r. Schrony miały stanowić zabezpieczenie w razie ataku niemieckich sił pancerno-motorowych w kierunku na Oświęcim, Zator i Kraków. Projekt umocnień został opracowany wiosną 1939 r. przez gen. Sadowskiego i zakładał obronę Mikołowa na pobliskich przedpolach. Ostatecznie, na rozkaz szefa Sztabu Głównego - gen. Juliana Stachiewicza, linia umocnień została znacznie przesunięta w kierunku zach. i pd. względem pierwotnej koncepcji. Poszczególne elementy zespołu zostały rozmieszczone na odcinku Śmiłowice – Mokre – Łaziska Dolne – Wyry. Część schronów ciężkich miała zostać wzniesiona dopiero jesienią 1939 r. jednak w związku z wybuchem wojny planów tych nie udało się zrealizować. Ze względu na fakt, że nie wszystkie schrony zostały ukończone, odcinek Mikołów był najsłabiej umocnionym elementem linii obrony Obszaru Warownego Śląsk. Przedmiotowy schron wchodzący w skład pododcinka Śmiłowice był jednym z około 30 obiektów, których budowa nie została w całości zrealizowana.

Opis obiektu

Schron bojowy znajduje się na niezabudowanym obszarze położonym po wsch. stronie drogi łączącej Mikołów i Gliwice, prowadzącej na pd.-wsch. - w kierunku Oświęcimia i Krakowa. Obiekt miał zabezpieczać pobliską szosę. W związku z faktem, iż budowa schronu nie została ukończona, nie mógł on pełnić swojej funkcji. Obecnie w pobliżu obiektu znajdują się tereny upraw rolniczych. Wnętrze jest zalane wodą.  

Schron został wybudowany jako obiekt jednokondygnacyjny, nakryty płaskim stropem, rozplanowany na nieregularnym rzucie, zbliżonym kształtem do pięciokąta, z zaokrąglonymi narożnikami ścian i stropu. Obiekt jest przykładem schronu wykopowego – w całości zagłębionego w ziemi, ze stropem nieznacznie wysuniętym ponad poziom terenu. Nad ziemią miały znajdować się dwie kopuły, których nie zdążono zamontować. Schron wybudowano w klasie odporności na ostrzał „D”, w konstrukcji żelbetowej, monolitycznej, zbrojonej prętami stalowymi. Strop został wzmocniony stalowymi belkami. Odstępy pomiędzy belkami zabezpieczono pasami blachy. Wejście do schronu znajduje się w części pd.-wsch. Otwór wejściowy został usytuowany za uskokiem ściany i pod okapem stropu. W pobliżu znajduje się wlot czerpni powietrza. W ścianie usytuowanej prostopadle do otworu wejściowego mieści się strzelnica broni ręcznej wyposażona w uskokowe zabezpieczenie przeciwrykoszetowe. W pobliżu usytuowany jest mniejszy otwór wyjścia zapasowego.

Wewnątrz znajduje się przedsionek wejściowy oraz cztery izby. Obiekt był wyposażony w instalację wentylacyjną. Ze względu na zbyt późne rozpoczęcie prac nie był uzbrojony. Planowane uzbrojenie obejmowało dwa ciężkie karabiny maszynowe (ckm) umieszczone w kopułach oraz jeden ręczny karabin maszynowy (rkm) zabezpieczający wyjście zapasowe.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Schron położony na terenie prywatnym. Dostęp do zabytku ograniczony.

Autor noty: oprac. Ewa Waryś, OT NID w Katowicach, 23-09-2024 r.