Budynek zachował historyczną bryłę oraz rozplanowanie wnętrz.

Historia obiektu

Szkoła w Pełkiniach miała powstać już w 1868 r.  jednak w owym czasie zaniechano tych planów, a do pomysłu budowy powrócono dopiero 10 lat później. Zachowany do dzisiaj budynek wzniesiono w końcu lat 70. XIX w. z inicjatywy oraz kosztem ks. Czartoryskiego. Szkołę wymurowano z cegły na rzucie prostokąta. Pierwotnie była ona niewielka i mieściła w sobie trzy izby, w tym mieszkanie nauczyciela. Naukę w tym budynku rozpoczęto jeszcze w 1880 r. Placówka początkowo działała jako szkoła jednoklasowa, a w 1891 r. przemianowano ją na dwuklasową. W roku 1908 budynek szkolny rozbudowano, wskutek czego uzyskał bryłę zbliżoną do obecnej. W dobudowanej części znajdował się przelotowy korytarz oraz dwie obszerne sale lekcyjne. W okresie 1. wojny światowej szkoła była czasowo zajmowana na potrzeby wojska austriackiego, a później rosyjskiego. W 1916 r. przekształcono szkołę organizacyjnie i utworzono w niej cztery klasy. W okresie międzywojennym stan techniczny budynku był niezadowalający, jednak na bieżąco prowadzono doraźne remonty. W 1937 r. rozebrano sygnaturkę oraz jeden komin zastępując go nowym. W 1938 r. odnotowano, że wnętrze szkoły jest zawilgocone i zagrzybione. Dach pod ciężarem dachówki był pofalowany oraz bez rynien, a ściany obdarte z tynku. Remont przeprowadzony został jeszcze w tym samym roku i obejmował wykonanie nowych tynków, malowanie ścian, wykonanie obróbek blacharskich i przebudowę wejścia. W 1939 r. w szkole zakwaterowano niemieckich żołnierzy, w jednej klasie zorganizowano szkołę ukraińską, a w drugiej uczyły się dzieci polskie. Po wojnie powrócono do nauczania, a budynek szkolny stał się również siedzibą różnych stowarzyszeń, kółek oraz miejscem organizacji uroczystości. W 1960 r. nauczanie zostało przeniesione do nowo wybudowanej szkoły, a w starym budynku zorganizowano zawodową szkołę rolniczą, która funkcjonowała do 1975 r. W późniejszym okresie, aż do 2017 r. budynek użytkowany był jako mieszkania. Obecnie szkoła jest nieużytkowana i wymaga pilnych prac remontowych.

Opis obiektu

Szkoła usytuowana w centralnej części miejscowości, po południowej stronie drogi relacji Przeworsk-Pełkinie; wzniesiona na równym terenie, w luźnej wiejskiej zabudowie, na prostokątnej, częściowo ogrodzonej działce. W pobliżu budynku Domu Kultury w Pełkiniach oraz około 500 m na zachód od kościoła parafialnego pw. NMP Królowej Polski w Pełkiniach. 

Budynek murowany z cegły, otynkowany, założony na wydłużonym rzucie zbliżonym do litery „F”, frontem zwrócony w kierunku wschodnim, parterowy, częściowo podpiwniczony, z nieużytkowym poddaszem. Dach wielospadowy kryty dachówką ceramiczną. Układ wnętrz pięcioosiowy, dwutraktowy z odrębnymi wejściami prowadzącymi do części zajmowanej przez mieszkanie nauczyciela oraz do części szkolnej. Stropy drewniane, płaskie otynkowane, w jednym z pomieszczeń w północnej, starszej części (dawne mieszkanie nauczyciela) na suficie zachowana prosta profilowana rozeta oraz fragment wnęki po piecu przelotowym. Ponadto w budynku zachowana historyczna stolarka okienna i drzwiowa. Elewacje szkoły o podziałach ramowych, tynkowane gładko z cokołem wyodrębnionym odsadzką oraz z lizenami podkreślającymi wejścia i narożniki. Elewacja frontowa (wschodnia) asymetryczna, jednokondygnacyjna, ośmioosiowa, z drzwiami wejściowymi w trzeciej i szóstej osi od północy oraz pierwszym od południa oknem usytuowanym w ściętym narożniku. Elewacja boczna (północna) symetryczna, jednokondygnacyjna, dwuosiowa, z blendą w pierwszej osi od wschodu. Elewacja boczna (południowa) asymetryczna, jednokondygnacyjna, jednoosiowa, całkowicie przysłonięta bujną zielenią oraz niedostępna ze względu na znajdujące się przy niej ogrodzenie sąsiedniej posesji. Elewacja tylna (zachodnia) asymetryczna, jednokondygnacyjna, ośmioosiowa; z drzwiami w trzeciej osi od północy, mieszczącymi się w niewielkiej jednoosiowej przybudówce o ślepych ścianach bocznych oraz drugimi drzwiami w szóstej osi od północy.

Dostępność obiektu. Zabytek dostępny z zewnątrz.

Autor noty: Oprac. mgr Przemysław Gęsiorski, OT NID w Rzeszowie, 29.12.2023 r.