Historia

Decyzję o budowie arsenału w północno-zachodnim narożniku murów miejskich Rada Wrocławia podjęła w 1459 roku. W latach 1459-63 wzniesiono obecne skrzydło południowe, które służyło pierwotnie jako spichlerz miejski. Północne skrzydło magazynowe wybudowano przed 1562 roku, wykorzystując jako jedną ze ścian kurtynę XIV-wiecznego odcinka muru miejskiego. Przed 1578 rokiem powstało skrzydło zachodnie, również oparte na średniowiecznym murze obronnym. Skrzydło wschodnie powstawało w dwóch etapach. Jego północną część wzniesiono przed 1562 rokiem, część południową, dzieło Davida Littmanna, w latach 1656-57 jako budynek bramny, który spełniał też funkcje mieszkalne. Obie części skrzydła wschodniego połączono około 1658 roku. Od początku XVI wieku arsenał Mikołajski był użytkowany jako miejski magazyn żywnościowy oraz zbrojownia. W 1742 roku został przejęty przez kwatermistrzostwo wojskowe. W XIX i XX wieku budowlę wykorzystywano m.in. jako magazyn sprzętu artyleryjskiego i warsztat rusznikarski. Budynki przebudowywano w 2 poł. XVII wieku (stropy) oraz 2 poł. XIX wieku (część dachów i elewacji). W latach 70. XVIII wieku kompleks zabudowań arsenału powiększono od wschodu o trzyskrzydłowy, czterokondygnacyjny magazyn, który uległ uszkodzeniu w 1945 roku i został rozebrany w 1962 roku. Arsenał Mikołajski od 1971 roku jest oddziałem Muzeum Historycznego Miasta Wrocławia (od 1999 r. Muzeum Miejskiego Wrocławia). Pełną rewaloryzację budowli przeprowadzono w latach 1991-2001. W latach 1996-99 skrzydło południowe zaadaptowano na Miejskie Archiwum Budowlane i Muzeum Archeologiczne.

Opis

Arsenał położony na obszarze Starego Miasta, po północnej stronie ul. A. Cieszyńskiego, pierwotnie usytuowany był w południowo-zachodnim narożniku drugiej linii średniowiecznych murów miejskich, niedaleko bramy Mikołajskiej, od której wziął nazwę. Założenie czteroskrzydłowe, z trapezoidalnym, wewnętrznym dziedzińcem i dwoma basztami, murowane z cegły, częściowo tynkowane, kryte dachami dwuspadowymi. Skrzydła południowe i wschodnie dwutraktowe, dwupiętrowe, z sieniami przejazdowymi. Skrzydła północne i zachodnie jednotraktowe, piętrowe. We wnętrzach stropy drewniane, niektóre oparte na drewnianych słupach; część przyziemia sklepiona, sklepienie sieni wschodniej wsparte na boniowanym filarze. Na więźbach dachowych i słupach umieszczone znaki ciesielskie. W skrzydle północnym pięć późnogotyckich portali z piaskowca. Zwieńczona blankami baszta północna wzniesiona na planie kwadratu, baszta południowa łupinowa, półkolista ze strzelnicami; obie nakryte dachami wielospadowymi. Na wschodniej elewacji południowego skrzydła arsenału umieszczony kamienny herb miasta Wrocławia z około 1888 roku, przeniesiony z gazowni przy ul.Trzebnickiej. Na fasadzie skrzydła zachodniego XV-wieczna kamienna strzelnica z krzyżowym wziernikiem. W zbiorach późnogotycka płaskorzeźba figuralna (ob. w holu wejściowym) i romańska rzeźba lwa (wcześniej w narożu skrzydła zachodniego), pochodzące prawdopodobnie z opactwa Premonstratensów na Ołbinie, rozebranego w 1529 roku. Na dziedzińcu arsenału usytuowana studnia z kamienną, boniowaną, manierystyczną, obudową z 1620 roku.

Zabytek dostępny.

Oprac. Beata Sebzda, OT NID we Wrocławiu, 8-12-2015 r.