Historia

Zagroda składająca się z chałupy, budynku gospodarczego (sopy) i piwniczki ze spichlerzem – powstała około połowy XIX wieku. Obecna chałupa została wzniesiona w 1865 roku przez późniejszego wójta zakopiańskiego Macieja Sieczkę Kulawego i od początku przeznaczona była na wynajem letniskowy. Dom Sieczki pełnił funkcję domu letniskowego, natomiast mieszkanie gospodarza mieściło się w typowej chałupie dwuizbowej, usytuowanej dalej od drogi. Wraz z budynkiem gospodarczym tworzyły one zagrodę o układzie w kształcie litery „L”. W 1866 roku u Sieczki zamieszkał znany powieściopisarz Józef Ignacy Kraszewski, co upamiętnione zostało później tablicą pamiątkową. Cztery lata później, w 1870 roku, zatrzymała się tu Helena Modrzejewska. Nie był to jej jedyny pobyt w Zakopanem – w 1874 roku zamieszkała tu ponownie wraz z mężem Karolem Chłapowskim oraz synem Rudolfem. W późniejszym okresie, wraz z rozwojem Zakopanego i powstawaniem pensjonatów oraz hoteli, chałupa gospodarza została rozebrana, a jej funkcję przejęła chałupa letniskowa, do której przenieśli się właściciele. Budynki gospodarcze: sopa i piwniczka ze spichlerzem (usytuowana pod drugiej stronie ulicy Kościeliskiej) zachowały się. W latach 1954–1956 przeprowadzono pierwszy remont konserwatorski chałupy, podobnie jak w przypadku kilku innych zabytkowych obiektów przy ul. Kościeliskiej. Prace wykonano z inicjatywy Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie, dr Hanny Pieńkowskiej. W ich trakcie wzmocniono posadowienie, wymieniono zagrzybione i zniszczone elementy konstrukcji oraz wymieniono gontowe pokrycie dachowe. Do końca lat osiemdziesiątych XX wieku chałupa dotrwała bez większych zmian. W latach 1988–1990 przeprowadzono kolejny remont, tym razem połączony z adaptacją obiektu do współczesnych potrzeb. W 1994 roku wykonano gruntowny remont oraz adaptację zabudowań gospodarczych na cele gastronomiczne („Sopa”).

Opis

Zagroda położona jest w Zakopanem, po północnej stronie ul. Kościeliskiej. Chałupa zwrócona jest frontem do drogi, w kierunku południowym, połączona przewiązką z sopą ustawioną prostopadle do niej, od strony zachodniej, co tworzy układ przestrzenny w formie litery „L”. Piwnica znajduje się po przeciwnej stronie ulicy i zwrócona jest frontem na północ, w kierunku chałupy. Chałupa stanowi przykład rozwoju podhalańskiego budownictwa ludowego dostosowanego do funkcji letniskowej. Tzw. „góralskie domy letniskowe” różniły się rzutem i formą architektoniczną od zwykłych chałup. Przy zachowaniu centralnej sieni, po obu jej stronach znajdowały się izby i komory w układzie dwutraktowym. Zwiększona szerokość ściany szczytowej (przy niezmienionej długości) powodowała zmianę proporcji dachu w stosunku do klasycznej chałupy podhalańskiej. Dach zachowywał właściwy kąt nachylenia połaci, co przy proporcjach ściany szczytowej do długości krokwi (najczęściej 4:5), prowadziło do uzyskania wyższego szczytu i wyraźnie zmienionej bryły. Była to jedna z pierwszych prób „rozbudowy” chałupy góralskiej w odpowiedzi na nowe potrzeby użytkowe.

Chałupa jest budynkiem drewnianym, w konstrukcji zrębowej, jednokondygnacyjnym, wzniesionym na rzucie prostokąta. Obecnie posadowiona jest na murowanym fundamencie, przyziemie podniesiono ze względu na funkcję mieszkalną. Układ wnętrz jest dwutraktowy z zachowaną centralną sienią. Dwuspadowy, półszczytowy dach z przysztychem pokryto gontem, z dwiema lukarnami w połaci północnej wprowadzonymi podczas późniejszej rozbudowy. Elewacja frontowa jest  (południowa) symetryczna, artykułowana, pięcioosiowa, z centralnie usytuowanym otwartym gankiem z ozdobnie wyciętą barierą, przekrytym dwuspadowym daszkiem, wspartym na sześciu słupach. Elewacja północna jest jednoosiowa, z drzwiami od podwórza. Elewacje wschodnia i zachodnia są również jednoosiowe z oknem w szczytach, przy czym w elewacji wschodniej dodatkowo zamontowano okno w dolnej części. Zachowane są detale w postaci regionalnego motywu słonecka na szczytach, klepkowych drzwi frontowych oraz zdobionych wnętrz, m.in. fazowanych tragarzy i deskowanych stropów. W izbie „białej” zachowany jest sosrąb z datą 1865. Stolarka okienna i drzwiowa została wymieniona na nową. Budynek gospodarczy został całkowicie przebudowany i zaadaptowany na restaurację, przy zachowaniu pierwotnej formy architektonicznej. Piwniczka wzniesiona jest na rzucie prostokąta zbliżonego do kwadratu, ustawiona wąskim frontem do ulicy. Posadowiona jest na kamiennych peckach i wykonana w konstrukcji zrębowej z okrąglaków. Dach dwuspadowy pokryto dranicą, szczyty oszalowano „w jodełkę”. Wnętrze piwniczki jest sklepione i murowane z kamienia łamanego na „dziko”.

Oprac. Monika Sabljak, PT CAD w Zakopanem, 01.02.2026 r.