Historia 

Kapliczka powstała pod koniec XVIII wieku lub, co jest bardziej prawdopodobne, w początkach XIX wieku. Fundator i budowniczy obiektu pozostają nieznani. Do lat 50. lub nawet 60. XX wieku stała w niej rokokowa, drewniana figura świętej Katarzyny, pochodząca z rozebranego w 1807 roku kościoła pod jej wezwaniem na Przedmieściu Lubelskim. Figura świętej znajdowała się w kapliczce do II wojny światowej. W czasie okupacji była przechowywana w piwnicy przez jedną z mieszkanek Zamościa. Po zakończeniu wojny rzeźba wróciła na swoje miejsce. W 2 poł. XX wieku została usunięta przez nieznanych sprawców, a jej dalsze losy nie są znane. Mimo tego, że jest uwieczniona na archiwalnych fotografiach, nie ma jednoznacznej interpretacji kogo faktycznie przedstawiała. W wojewódzkim rejestrze zabytków ciągle istnieje zapis o kapliczce św. Katarzyny. Niezależnie od tego, powstała koncepcja uznania przedstawionej w rzeźbie postaci za św. Teklę. Z kolei, w przekazach ustnych nazywano figurę „Żaczkiem” - od gestu wyciągniętej ręki i bliskości Akademii Zamojskiej, lub „Skrzypkiem” – ze względu na charakterystyczny układ rąk.  Ostatecznie zwyciężyła koncepcja, że była to postać św. Jana Ewangelisty ze sceny pod krzyżem i taka informacja znajduje się obecnie na tabliczce umieszczonej obok zabytku.

Pozbawiona figury kapliczka, nie remontowana, sukcesywnie ulegała niszczeniu. Około 2000 roku rozebrano zabytek i zrekonstruowano go. W 2020 roku w niszy kapliczki została umieszczona kamienna figura Matki Boskiej Fatimskiej z pobliskiego kościoła pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Jednak z uwagi na jej spore rozmiary i fakt, że nie mieściła się w niszy, jeszcze tego samego roku powróciła na teren kościoła i ustawiono ją przy Krzyżu Katyńskim. W 2023 roku została umieszczona w niszy nowa rzeźba, św. Jana Ewangelisty. Jak wskazuje napis na plakietce, przytwierdzonej poniżej figury świętego, powstała ona „Staraniem: B. K. Ogonowscy, Ł. Kot”. Autorem drewnianej rzeźby, w oparciu o pierwotne przedstawienie postaci, jest artysta rzeźbiarz Janusz Szczekan.                                                                                                                

Opis 

Zabytek znajduje się w północno-zachodniej części Starego Miasta, nieopodal budynku Akademii Zamojskiej i kościoła pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Przylega do południowej fasady domu przy ul. Ludwika Zamenhofa 16. Kapliczka została założona na planie wydłużonego prostokąta. Jest murowana z cegły i kamienia, częściowo otynkowana. Jej wysokość dochodzi do gzymsu wieńczącego parter domu, przy którym stoi. Tworzy ją, ustawiona na postumencie, prostopadłościenna bryła z niszą pośrodku ujętą po bokach półkolumnami w stylu toskańskim, które podtrzymują belkowanie przykryte daszkiem pobitym blachą.  W niszy znajduje się figura św. Jana Ewangelisty. Święty przedstawiony został w powłóczystej szacie, w postawie dynamicznej, z uniesioną prawą ręką. Figura swoją formą nawiązuje do pierwotnej rzeźby, znanej z fotografii archiwalnych. 

Zabytek dostępny dla zwiedzających

Oprac. Ewa Prusicka, OT NID w Lublinie, 25-08-2025 r.