zespół dworski - Zabytek.pl
Adres
Czulice
Lokalizacja
woj. małopolskie,
pow. krakowski,
gm. Kocmyrzów-Luborzyca
Po stronie wschodniej park założony w końcu w. XIX, o charakterze krajobrazowym, z okazem dębu- pomnika przyrody. Po północno-zachodniej stronie dworu cmentarz z kamiennym pomnikiem.
Historia
Nazwa wsi wywodzi się prawdopodobnie od Rodu Czulickich, do których to wieś należała przez ok. 5 stuleci. Najbardziej znani z nich Jan oraz Imram senior brali udział w bitwie pod Grunwaldem. (Imram poległ-Jan Długosz wspomina o nim jako o jednym z 12 znanych rycerzy). Pierwsze wzmianki o budynkach dworskich, otoczonych fosą pochodzą z przed 1498. Drugi dwór, który spłonął pod koniec XVIIIw znajdował się przy drodze do wsi na skraju obecnego parku. Nowy wzniesiony został na obecnym miejscu dla prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego Adama Krzyżanowskiego w początkach XIXw. W r. 1870 dwór stał się własnością Dębskich. Przypuszczalnie za ich sprawą został rozbudowany w kierunku północnym. Wtedy też powstał park a po jego południowej stronie nie istniejące już stawy oraz na północ od dworu niewielki drewniany lamus (również nieistniejący). Kolejne zmiany zaszły za czasów Wollenów (od 1902) Pokrycie dachowe dworu z gontu zamieniono na dachówkę ceramiczna zakładkową. Rozbudowano i wyremontowano zabudowania dworskie a dojazd do dworu przeorientowano z kierunku północno-zachodniego na wschodni (wzdłuż południowego obrzeża parku). W czasie I wojny światowej na terenie dworu stacjonowały wojska rosyjskie, które rozgrabiły dwór, a jego zabudowania uległy wielkim zniszczeniom w wyniku walk stoczonych na ziemiach Czulic. Majątek odbudował Franciszek van Wollen, syn Wilibalda Feliksa van Wollena - właściciela majątku w Czulicach. Z tego okresu pochodzi znajdujący się na terenie dworskim cmentarz wojenny (na zachód od budynku dworu) . W mogile zbiorowej pochowanych jest 16 żołnierzy austriacko - węgierskich, poległych w listopadzie 1914 roku. Do 1945 r majątek był własnością rodziny Wollenów. Po 1945 majątek był własnością Polskiego Zwiążku Hodowców Roślin a po 1950 został przejęty przez PGR. W latach 1990 - 2000 w budynku dworu mieściła się szkoła podstawowa. Jednak ze względu na reorganizację oświaty została ona zlikwidowana. Obecnie ziemie te dzierżawi prywatny użytkownik.
Opis
Założenie dworskie położone jest w zachodniej części wsi. Na południe od lokalnej drogi prowadzącej z Czulic do Karniowa. Na zachód od dworu znajduje się niewielki placyk-łąka pośrodku której stoi pomnik żołnierzy poległych w 1914 roku. Na wschód od dworu park, natomiast na południe pozostałości dawnych stawów. Północno-zachodnia część założenia to tereny dawnego folwarku z kilkoma budynkami gospodarczymi. Większość z nich to obiekty współczesne i nieciekawe architektonicznie (pozostałości PGR-u). Wyjątek stanowi znajdujący się na północ od dworu piętrowy, murowany spichlerz z 1 poł. XIX w.
Dwór parterowy, podpiwniczony nakryty dachem dwuspadowym (ok. 35˚) naczółkowym. Przybudówki nakryte daszkami siodłowymi. Rzut na planie wydłużonego prostokąta z gankiem przed głównym wejściem na osi ściany od strony wschodniej, ganeczkiem od strony południowej i przybudówką ze schodami prowadzącymi do piwnic i na strych przy ścianie północnej. Wnętrze w układzie dwutraktowym (część południowa w trzytraktowym). Elewacje tynkowane pozbawione wystroju architektonicznego i plastycznego. Dołem obiega je pokryty tynkiem kamienny cokół a górą niewielki gzyms bezpośrednio pod okapem. Elewacja frontowa (wschodnia) siedmioosiowa z przeszklonym murowanym gankiem na osi środkowej. Elewacja zachodnia pięcioosiowa z oknami na przemian dwu- i trójdzielnymi. Przy ścianie szczytowej północnej murowana przybudówka z wejściem do sionki, z której zejście do piwnicy i schody na strych. W południowej ścianie szczytowej niewielka przybudówka z wejściem do mieszczącej się w niej sionki. W poziomie parteru 3 niesymetrycznie umieszczone dwudzielne okna. Jedno na lewo od sionki i 2 na prawo. Nad przybudówką niewielkie okienko strychowe w osi elewacji. Wejścia przez ganek wschodni i południowy poprzedzone kilkoma betonowymi schodkami.
Wszystkie obiekty nieogrodzone. Dwór dostępny od zewnątrz.
Oprac. Grzegorz Młynarczyk, OT NID w Krakowie, 01-03-2016 r.
Rodzaj: dwór
Forma ochrony: Rejestr zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_12_ZE.58082