Historia 

Jedna z najwcześniejszych wzmianek o wsi Gorzków pochodzi z około 1470 roku z Liber beneficiorum spisanego przez Jana Długosza, który wymienia tę wieś jako należącą do parafii w Iwaniskach. W XV wieku właścicielem Gorzkowa był Wyszek herbu Ostoja z Hubnina. W 1 połowie XVI wieku miejscowość ta wchodziła w skład klucza majątków należących do rodziny Zborowskich, w późniejszym czasie (ok. 1584 r.) do Ossolińskich. Od 1655 roku Gorzków był własnością Kalinowskich, a następnie: Wiśniowieckich, Morsztynów i Paców, by w końcu XVIII wieku stać się własnością Sołtyków. W 1801 roku prawem własności Ignacy Krzaczkowski nabył od Franciszka Kiernickiego (ówczesnego właściciela majątku) dobra Gorzków. Józefat Walerian Kazimierz Krzaczkowski (dziedzic dóbr po swoim ojcu Ignacym Krzaczkowskim, zm. 1827 r.), sprzedał je w 1833 roku Ignacemu Rudzkiemu. Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego Gorzków w 1827 roku posiadał 18 domów i liczył 109 mieszkańców.

W skład dóbr wchodziły: „pola, role, łąki, ogrody, pastwiska, lasy, zasiewy owsa i jara”, zabudowania dworskie i włościańskie, a także daniny od włościan. Po śmierci Ignacego Rudzkiego w maju 1867 roku majątek w nierozerwalnie równych częściach prawem własności, na podstawie rejestru pomiarowego z roku 1848 roku trafia do jego dzieci. Tytuł dziedzica Gorzkowa dziedziczy syn Ignacego - Michał Rudzki. Ówczesny dwór powstał najprawdopodobniej około 1878 roku, ponieważ w 1874 roku spaliła się wcześniejsza siedziba - informacja ta pochodzi od Pani Elżbiety Rudzkiej, która jest potomkinią wcześniejszych właścicieli majątku. Według Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego Gorzków w 1881 roku posiadał 23 domy i liczył 221 mieszkańców. Do miejscowości należało wówczas 373 mórg ziemi dworskiej i 176 mórg włościańskiej. W folwarku były stajnie, chlewnie, obory, stodoła, spichlerz i lodownia. Po śmierci Michała Rudzkiego w maju 1925 roku spadkobiercami majątku zostały jego dzieci: Henryk Ignacy Emil, Tadeusz, Joanna vel Janina, Helena oraz Zofia. Każde z nich otrzymało po jednej piątej części dóbr Gorzków w pełnym ich składzie, jako jego dzieci i prawni spadkobiercy.

Z 1937 roku pochodzi Orzeczenie Starosty Powiatowego Opatowskiego w sprawie ustalenia podstawowych norm władania majątkiem ziemskim w Gorzkowie, które to postanawia, że nieruchomość ziemska w Gorzkowie nie podlega obowiązkowi parcelacyjnemu. W skład tej nieruchomość wchodzą: użytki rolne 180 ha, zabudowania i podwórza 1,43 ha, sady owocowe 3,36 ha, drogi i rowy 1,68 ha, lasy przynależnych gospodarstw 4,48 ha oraz wody 0,55 ha, co daje nam łącznie 191,50 ha. W czasie II Wojny Światowej Henryk Rudzki mieszkał w majątku razem ze swoją rodziną aż do śmierci w 1944 roku, jako swojego spadkobiercę ustanowił syna Jana Rudzkiego. Całe dobra w 1945 roku przeszły na własność Skarbu Państwa, przejęte na podstawie dekretu o reformie rolnej. Przeprowadzony w 1945-1946 roku podział parcelacyjny wytworzył zupełnie nowy układ działek kryjący pierwotny podział pól dworskich, wydzielono resztówkę dworską o powierzchni 13,2 ha obejmującą dwór, park, folwark z majdanem i przyległe pola ze strugą i stawami w dolinie.

Po II wojnie światowej w majątku mieściła się szkoła. W 1950 roku przekazano resztówkę Samorządowi Terytorialnemu w Malkowicach. Z 1959 roku pochodzi orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w sprawie przekazania spółdzielni produkcyjnej „Przełom” w Gorzkowie – resztówki Gorzków, pow. staszowski o obszarze 12,35 ha. Do 2002 roku właścicielem dworu i parku była Gmina Bogoria. Od grudnia 2011 roku właścicielem zabytkowego założenia jest osoba prywatna. W kolejnych latach wykonano szereg prac remontowo-budowlanych i konserwatorskich przy budynku oraz uporządkowano bezpośrednie otoczenie (park i ogród) przystosowując obiekt do jednorodzinnego zamieszkiwania. Tym samym powrócono do pierwotnego sposobu użytkowania.

Opis

Wieś Gorzków gm. Bogoria, pow. staszowski, znajduje się na trasie Opatów (17 km na południe) – Staszów (16 km na północ). Zabytkowy dwór z parkiem usytuowany jest w południowo-wschodniej części wsi. Dojazd do obiektu prowadzi z gminnej drogi do Miłoszowic od strony zachodniej. Zabytkowy zespół usytuowany jest na terenie płaskim, z niewielkim dalej spadkiem w kierunku południowym. Granice historycznego parku w dużej mierze są widoczne w terenie. Wyznaczają je od strony północnej i wschodniej granice własności (zabudowania siedliskowe, łąki i pola uprawne), od strony południowej niski uskok terenu z fragmentem kamiennego muru granicznego (za którym są łąki i pola uprawne), a od strony zachodniej widoczna jest gruntowa droga, prowadząca do łąk. Zabytkowy dwór usytuowany jest w centrum obecnie pozostałego założenia. W części wschodniej znajduje się niska parterowa oficyna, obecnie o funkcji mieszkalno-gościnnej. W części południowo-wschodniej pozostałości dawnych budynków folwarczno-gospodarczych. W kierunku południowego - zachodu od dworu znajdują się ślady dawnych stawów oraz studnia.

Dwór zbudowany w II poł. XIX wieku na planie wydłużonego prostokąta, jest budynkiem murowanym z cegły, na zaprawie wapiennej, obustronnie tynkowanym. Bryła prostopadłościenna, parterowa, nakryta dachem dwuspadowym. Pośrodku dworu na elewacji frontowej i tylnej występują szerokie dwukondygnacyjne ryzality. Wejście główne do budynku prowadzi od południa szerokimi dziewięciostopniowymi schodami. Obiekt dworu jest obecnie zamieszkały, a jego remont w zasadzie zakończono. Najbliższe otoczenie jest zadbane i uporządkowane; od południa znajduje się okrągły, żwirowy podjazd. Park pochodzi z XIX wieku. Komponowany, niewielki park założony był przy dworze po jego północnej, zachodniej i południowej stronie. W otaczającym terenie zachował się dość czytelny układ drzewostanu dawnego parku. W drzewostanie parku widoczne są pojedyncze starsze drzewa - lipy drobnolistne, dąb szypułkowy i jesiony wyniosłe, których parametry wielkości wskazują na pochodzenie z kompozycji wcześniejszych lub stanowisk naturalnych. 

Dostęp do zabytku ograniczony. Własność prywatna – obiekt dostępny z zewnątrz.

Oprac. Wioletta Jankowska, OT NID w Kielcach, 01-07-2025 r.

Bibliografia  

• AP w Kielcach Oddział w Sandomierzu, Majątek gminy. Resztówki: Gorzków, Ceber i Kiełczyna, 1951-1954, sygn. 24/20/0/-/8.
• AP w Kielcach Oddział w Sandomierzu, Rejestr gospodarstw rolnych i wymiaru podatku gruntowego oraz S.F.O.R. gr. Gorzków, 1950, sygn. 24/20/0/-/16.
• AP w Kielcach Oddział w Sandomierzu, Rejestr wymiarowy podatku gruntowego gr. Gorzków, 1953, sygn. 24/20/0/-/42. 
• AP w Kielcach Oddział w Sandomierzu, Wykaz (księga) hipoteczny nieruchomości ziemskiej Gorzków Kolonia A, 1825-1946, sygn. 24/891/0/-/30.
• AP w Kielcach Oddział w Sandomierzu, Wykaz (księga) hipoteczny nieruchomości ziemskiej Gorzków od Dębna, 1825-1946, sygn. 24/891/0/-/31.
• AP w Kielcach Oddział w Sandomierzu, Wykaz (księga) hipoteczny nieruchomości ziemskiej Gorzków t. I, 1825-1946, sygn. 24/891/0/-/28.
• AP w Kielcach Oddział w Sandomierzu, Wykaz (księga) hipoteczny nieruchomości ziemskiej Gorzków t. II, 1825-1946, sygn. 24/891/0/-/29.
• Karta ewidencyjna, Dwór w Gorzkowie, gm. Bogoria, oprac. J. Skrzypczak,  Tarnobrzeg 1996, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach i Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
• Dlugosz J., Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis, T. III, Kraków 1864.
• Doliwa-Klepacki Z. M., Dwory i dworki oraz ich właściciele w województwie świętokrzyskim. T. 1. Między Wisłą a Skarżyskiem-Kamienną, Kielcami i Jędrzejowem, Ostrowiec Świętokrzyski 2013
• „Kurier Konserwatorski” 2010, nr 7
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II, Warszawa 1882
• Sługocki J., Problemy prawne ochrony zabytkowych parków dworsko-pałacowych, [w:] Dobra chronione w prawie administracyjnym, red. Z. Duniewska, Łódź 2014
• Zachariasz A., Zespół dworski jako integralny element krajobrazu wsi. Problemy ochrony i współczesnego użytkowania (na wybranych przykładach z Polski południowej, „Architektura krajobrazu”, 2013, nr 2, s. 4-29