Schrony zostały wzniesione jako część większego systemu. Obiekty świadczą o przebiegu historycznej linii umocnień wzdłuż dawnej granicy II Rzeczpospolitej. Obecnie stanowią przykład osiągnięć tzw. polskiej szkoły fortyfikacji.

Historia obiektów

Schrony wchodzące w skład Pododcinka Wyry zostały wybudowane w 1939 r. jako część Odcinka Mikołów Obszaru Warownego Śląsk. Do budowy fortyfikacji na tym terenie, położonym w pd. części Obszaru Warownego Śląsk, przystąpiono w czerwcu 1939 r. Wzniesione w tym rejonie schrony  miały stanowić zabezpieczenie w razie ataku niemieckich sił pancerno-motorowych w kierunku na Oświęcim, Zator i Kraków. Na rozkaz szefa Sztabu Głównego - gen. Juliana Stachiewicza, linia umocnień została znacznie przesunięta w kierunku zach. i pd. względem pierwotnej koncepcji. Poszczególne elementy zespołu zostały rozmieszczone na odcinku Śmiłowice – Mokre – Łaziska Dolne – Wyry. Plany budowy Pododcinka Wyry nie zostały w całości zrealizowane. W jednym ze schronów nie zdążono zamontować kopuły. W schronie Sowiniec występują charakterystyczne szczeliny w ścianach będące skutkiem nieodpowiedniego ubicia betonu. Na podstawie odnalezionych w okolicy pozostałości fundamentów można przypuszczać, że planowano budowę dwóch dodatkowych obiektów. Prawdopodobnie jednym z nich miał być tradytor artyleryjski. Schron usytuowany w pn. części pododcinka brał udział w walkach z piechotą niemiecką.

Opis

W skład zespołu fortyfikacji Pododcinka Wyry wchodzą schrony bojowe – schron bojowy zlokalizowany za zachód od ul. Pszczyńskiej w Wyrach oraz schron Sowiniec usytuowany na pograniczu miejscowości Wyry i Gostyń.

Schron bojowy usytuowany w pn. części Pododcinka Wyry, na zach. od ul. Pszczyńskiej, został wzniesiony jako obiekt jednokondygnacyjny, na nieregularnym rzucie zbliżonym kształtem do prostokąta z zaokrąglonymi narożnikami ścian i stropu. Ściany od strony pd.-zach., i pn.-zach. są obsypane ziemią. Ściany od strony pd.-wsch. i pn.-wsch. są odsłonięte. W pn.-zach. części stropu znajduje się szyb kopuły, która nie została zamontowana ze względu na zbyt późne rozpoczęcie prac. Schron wzniesiono w klasie odporności na ostrzał  „D”, w konstrukcji żelbetowej monolitycznej, zbrojonej prętami stalowymi. Żelbetowy strop wzmocniono stalowymi belkami z zabezpieczeniem odstępów pasami z blachy stalowej. Wejście główne znajduje się w ścianie pd.-wsch. Otwór wejściowy chroniony był drzwiami pancernymi. Obecnie drzwi zostały odtworzone. W pobliżu drzwi znajduje się strzelnica broni ręcznej wyposażona w uskokowe zabezpieczenie przeciwrykoszetowe oraz czerpnia powietrza. Strzelnica i drzwi zostały umieszczone za uskokiem ściany i pod okapem stropu. W pd.-wsch. narożniku schronu znajduje się wyjście zapasowe. W pobliżu mieści się strzelnica ckm chroniona tarczą pancerną oraz strzelnica rkm. Obie strzelnice zostały osłonięte uskokami ścian i okapem stropu oraz wyposażone w uskokowe zabezpieczenia przeciwrykoszetowe. Pod strzelnicą rkm znajduje się zrzutnia łusek. Wewnątrz mieści się przedsionek wejściowy, pomieszczenie załogi oraz izba bojowa. Obiekt był wyposażony w instalację wentylacyjną. Uzbrojenie stanowił 1 ciężki karabin maszynowy (ckm), dwa ręczne karabiny maszynowe (rkm) oraz armata przeciwpancerna wytaczana na stanowisko polowe.

Drugi ze schronów wchodzących w skład Pododcinka Wyry (schron bojowy Sowiniec) został usytuowany po stronie pd. Schron wzniesiono jako obiekt jednokondygnacyjny, na nieregularnym rzucie zbliżonym kształtem do pięciokąta, z zaokrąglonymi narożnikami ścian i stropu. Strop wraz ze ścianą od strony zach. jest obsypany ziemią. Ściany od strony pn., wsch. i pd. są odsłonięte. Obecnie są one pokryte wtórnym farbomaskowaniem. Obiekt wzniesiono w klasie odporności na ostrzał „C”, w konstrukcji żelbetowej monolitycznej, zbrojonej prętami stalowymi. Żelbetowy strop wzmocniono stalowymi belkami z zabezpieczeniem odstępów pasami z blachy stalowej. W ścianie wsch. znajduje się wejście główne, obecnie chronione odtworzonymi drzwiami pancernymi. W pobliżu otworu wejściowego mieści się strzelnica broni ręcznej wyposażona w uskokowe zabezpieczenie przeciwrykoszetowe oraz czerpnia powietrza. W pd. części ściany wsch. znajduje się wyjście zapasowe. W ścianie pd. mieści się strzelnica ckm wyposażona w tarczę pancerną i uskokowe zabezpieczenie przeciwrykoszetowe. Strzelnica została usytuowana za uskokiem ściany i pod okapem stropu. W górnej części ściany mieści się wyrzutnia ładunków oświetlających.

Wewnątrz znajdował się przedsionek wejściowy, magazyn amunicji, izba dowódcy, izba załogi oraz dwie izby bojowe. Obiekt wyposażony był w instalację filtrowentylacyjną, system chłodzenia ckm oraz system łączności telefonicznej i radiowej. Uzbrojenie stanowiły dwa ciężkie karabiny maszynowe (ckm) i jeden ręczny karabin maszynowy (rkm) oraz indywidualne uzbrojenie załogi.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Obiekty dostępne dla zwiedzających z zewnątrz. Wnętrze dostępne po uzgodnieniu ze stowarzyszeniem Pro Fortalicium.

Autor noty: Ewa Waryś, OT NID w Katowicach, 18-07-2023 r.