Poznaj lokalne zabytki

Wyraź zgodę na lokalizację i oglądaj zabytki w najbliższej okolicy

Zmień ustawienia przeglądarki aby zezwolić na pobranie lokalizacji
Wyszukaj w
Lokalizacja
Rodzaj obiektu
Kategoria dokumentu
Stanowisko archeologiczne
Wyszukaj
Kultura archeologiczna
Chronologia
Stanowisko archeologiczne
Czas powstania obiektu
Od
Do
Styl architektoniczny
Kategoria obiektu
Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej.

Park - Zabytek.pl

galeria zdjęć obiektu park
Zobacz zdjęcie panoramiczne
Zobacz lokalizację
Dodaj do ulubionych
Dodaj do ulubionych
Drukuj
Drukuj
Udostępnij

Park

park 1712 r. Żywiec
Pokaż drogę dojazdu

Adres
Żywiec

Lokalizacja
woj. śląskie, pow. żywiecki, gm. Żywiec

Park wchodzący w skład zespołu rezydencjonalnego w Żywcu to obiekt założony przez rodzinę Wielopolskich, powiększony i rozbudowany z inicjatywy Habsburgów.

Historia

Założenie rezydencjonalno-parkowe w Żywcu stanowi zespół powstałych w rożnym okresie budynków oraz związanego z nimi układu zieleni. Najstarszym obiektem w zespole jest tzw. Stary Zamek, którego początki sięgają połowy XV wieku. Warownia ta uległa zniszczeniu w wyniku pożaru, a następnie została odbudowana ok. 1500 roku i rozbudowana ok. 1569 roku przez ówczesnych właścicieli żywieckiego majątku, tj. rodzinę Komorowskich (1467-1624). Kolejne zmiany w majątku dokonywane były już przez następnych jego właścicieli – rodzinę Wielopolskich (1675-1838). Miały one miejsce w pierwszej połowie XVIII wieku. Następna istotna rozbudowa i powiększenie zespołu, dotycząca m.in. budowy neoklasycystycznego pałacu, związana była z kolei z ostatnimi właścicielami – rodziną Habsburgów (1838-1939). Pierwsze wzmianki na temat samego ogrodu zamkowego pochodzą z drugiej połowy XVII wieku. O założeniu powiązanym z rezydencją wspomniano bowiem w inwentarzu zamku żywieckiego, pochodzącym z 1667 roku. Opracowanie to nie zawiera jednak opisu jego wyglądu, a jedynie wskazuje ogólnie położenie oraz kilka elementów wyposażenia.

Następne informacje odnoszące się do ogrodu datowane są na ok. 1712 rok. W okresie tym w sąsiedztwie zamku istniał geometryczny, kwaterowy ogród włoski, w którym znajdowały się m.in. szklarnie lub inspekty. Został on założony przypuszczalnie na polecenie Franciszka Wielopolskiego i jego żony Anny z Lubomirskich.Najprawdopodobniej ok. 1715 roku, ogród powiększono o tereny należące uprzednio do probostwa. W okresie tym wybudowano także oranżerię (obiekt nie zachował się do czasów współczesnych), w której uprawiono egzotyczne drzewa oraz krzewy. Ówczesny układ komunikacyjny posiadał regularny przebieg. Przy jego udziale wyznaczono kształt i zasięg poszczególnych kwater. Być może ok. 1720 roku do ogrodu wprowadzono także fontannę, a w wybranych kwaterach ustawiono kamienne rzeźby (ok. 18 sztuk). Pod koniec XVIII wieku w południowym fragmencie założenia wybudowano altanę – tzw. Domek Chiński. Powstały zespół ogrodowy podzielony był na trzy zasadnicze części: północną – geometryczną, składającą się z dwóch fragmentów, reprezentacyjnego i użytkowego, oraz południową – posiadającą już znamiona stylu swobodnego.

W pierwszej połowie XIX wieku, regularny ogród przekształcono w park w stylu swobodnym, w jego odmianie krajobrazowej. W wyniku podjętych wówczas działań nastąpiło powiększenie powierzchni założenia o tereny położone w kierunku południowym. W okresie tym przekopano także przepływającą przez park młynówkę, przekształcając ją w kanał wodny. W jego obrębie wyodrębniono wyspę, na której znajdowała się wspomniana wcześniej altana. Powyższe zmiany nastąpiły prawdopodobnie według pomysłu ówczesnych właścicieli majątku, tj. Andrzeja Wielopolskiego i jego żony Karoliny Grabowskiej. Za prace ogrodnicze odpowiedzialny był Jan Merk. Spośród roślin występujących wtedy w zespole spotykało się m.in. kwitnące krzewy, takie jak azalie, różaneczniki lub magnolie. W drugiej połowie XIX wieku lub w pierwszej połowie XX wieku z inicjatywy kolejnych właścicieli żywieckiego zamku, rodziny Habsburgów, dokonano ponownego powiększenia obszaru parku. W okresie tym wytyczono także aleje – dębową oraz lipową oraz uregulowano przepływającą przez teren parku wspomnianą wcześniej młynówkę. W wyniku spiętrzenia jej wód, utworzono wodospad, istniejący do lat 50. XX wieku. W latach 1930-1936 do zespołu wprowadzono również nowe obiekty małej architektury ogrodowej, jak pergole, zbiornik wodny z wodotryskiem. Założono też rosarium. W samym parku utworzono z kolei polanę, stanowiącą przedpole widokowe pałacu. Autorstwo dokonanych zmian, przekształceń przypisuje się Brendzie Colvin oraz Kit Beckh.

Galeria zdjęć 1/
Żywiec, Park zamkowy, widok na pałac od strony pd., wrzesień 2025 r.
Żywiec, Park zamkowy, altana, tzw. Domek Chiński, wrzesień 2025 r.
Żywiec, Park zamkowy, pergola na terenie rosarium, wrzesień 2025 r.
Żywiec, Park zamkowy, fontanna na terenie rosarium, wrzesień 2025 r.
Żywiec, Park zamkowy, przykład wyposażenia obecnego na terenie parku, wrzesień 2025 r.
Żywiec, Park zamkowy, most nad ciekiem wodnym, wrzesień 2025 r.
Żywiec, Park zamkowy, ciek wodny, środkowa część parku, wrzesień 2025 r.
Żywiec, Park zamkowy, polana widokowa, pn. część parku, wrzesień 2025 r.
Żywiec, Park zamkowy, buk – pn. fragment parku, wrzesień 2025 r.
Żywiec, Park zamkowy, nasadzenia, zach. część parku, wrzesień 2025 r.
Żywiec, Park zamkowy, środkowy fragment parku, wrzesień 2025 r.
Żywiec, Park zamkowy, zach. część parku, wrzesień 2025 r.
Żywiec, Park zamkowy, pn.-zach. fragment parku, wrzesień 2025 r.
Żywiec, Park zamkowy, pd. fragment parku, wrzesień 2025 r.
Żywiec - park zamkowy, 2014
Żywiec - park zamkowy, 2014
Żywiec - park zamkowy, 2014

Opis

Park zamkowy znajduje się w środkowej części miasta Żywca, w kierunku południowo-zachodnim względem rynku. Obecna powierzchnia założenia wynosi ok. 25 ha, a granice wyznacza przebieg ul. Wincentego Witosa (od południa i częściowo od zachodu), Zamkowej i Rzecznej (od północy) oraz Komorowskich (od wschodu). W sąsiedztwie parku przepływa także rzeka Koszarawa. Stanowi ona prawobrzeżny dopływ Soły, jednocześnie posiadając do niej ujście w niedalekiej odległości od zespołu rezydencjonalnego. Obecna postać parku utrzymana jest w stylu swobodnym. Powstała ona w wyniku przekształcenia wcześniejszego ogrodu barokowego. Pośród zachowanych w zespole historycznych elementów wyróżnić należy m.in. układ wodny wraz z położoną w północno-środkowej części wyspą i obecną na niej altaną, aleję lipową (fragment zachodni) oraz rosarium z umieszczoną w jego centralnym punkcie fontanną, otoczoną grabową aleją. Do współczesnych obiektów występujących na terenie parku należą: pasieka miejska, tężnia solankowa, plac zabaw, mini zoo czy park miniatur.

Pod względem obecnych w terenie form roślinności, zauważa się przede wszystkim grupy drzew i krzewów oraz solitery. Widoczne są także dobrze zachowane wspomniane układy alejowe, czy polany, w tym widokowe. W północno-wschodniej części nadal znajduje się przywołane rosarium, w rejonie którego ustawiono porośnięte przez pnącza pergole. Na szczególną uwagę zasługują także drzewa uznane za pomniki przyrody, np. gat. Tilia cordata – lipa drobnolistna, Quercus robur – dąb szypułkowy. Spośród rodzajów roślin znajdujących się obecnie w parku, wyróżnić należy drzewa i krzewy takie jak: śnieguliczki, cisy, żywotniki, klony, kasztanowce, jesiony, brzozy, lipy, buki (w tym odmiana o pokroju zwisającym), dęby, graby, wierzby. W poszczególnych fragmentach założenia, np. wzdłuż wybranych odcinków cieków wodnych albo w sąsiedztwie pałacu, obecne są także nasadzenia, do wykonania których wykorzystano byliny (np. funkie), czy róże. Wśród obiektów małej architektury i wyposażenia, w parku pojawiły się przede wszystkim jednorodne pod względem formy i stylistyki ławki, słupy oświetleniowe, kosze na śmieci. Nad ciekiem wodnym i kanałem ustawiono mosty. W niedalekiej odległości od pałacu zachowała się też historyczna altana – Domek Chiński. Do budowy parkowych nawierzchni wykorzystano zróżnicowany materiał. Fragmenty układu komunikacyjnego wytyczone w pobliżu rezydencji oraz główne aleje i drogi dojazdowe, wykonano przy udziale kostki granitowej albo kamiennych płyt. Pozostałe ścieżki wybudowano już jako nawierzchnie ziemne lub mineralne.

Oprac. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 29.09.2025 r.

Dane obiektu zostały uzupełnione przez użytkownika Jarosław Bochyński (JB).

Rodzaj: park

Styl architektoniczny: krajobrazowy

Forma ochrony: Rejestr zabytków

Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_24_ZZ.26915

Licencja (opis)

Creative commons

Uznanie autorstwa

Użycie niekomercyjne

Bez utworów zależnych

Widzisz błędy lub nieprawidłowości? Zgłoś naruszenie zasad.

Zobacz także w najbliższej okolicy

9 obiektów

9 Pokaż wszystkie