Poznaj lokalne zabytki

Wyraź zgodę na lokalizację i oglądaj zabytki w najbliższej okolicy

Zmień ustawienia przeglądarki aby zezwolić na pobranie lokalizacji
Wyszukaj w
Lokalizacja
Rodzaj obiektu
Kategoria dokumentu
Stanowisko archeologiczne
Wyszukaj
Kultura archeologiczna
Chronologia
Stanowisko archeologiczne
Czas powstania obiektu
Od
Do
Styl architektoniczny
Kategoria obiektu
Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej.

Budynek d. restauracji Parkowa - Zabytek.pl

Galeria zdjęć obiektu Budynek d. restauracji Parkowa
Zobacz lokalizację
Dodaj do ulubionych
Dodaj do ulubionych
Drukuj
Drukuj
Udostępnij

Budynek d. restauracji Parkowa

karczma 1964 r. Chorzów
Pokaż drogę dojazdu

Adres
Chorzów, Aleja Fali 2

Lokalizacja
woj. śląskie, pow. Chorzów, gm. Chorzów

Budynek dawnej restauracji „Parkowej” jest historycznym elementem zagospodarowania przestrzennego i programu funkcjonalnego Parku Śląskiego. Dzięki zastosowaniu żelbetowej słupowo-ryglowej konstrukcji, umożliwiającej stworzenie lekkiej formy z charakterystycznymi tarasami z widokiem na kanał regatowy, wpisuje się w szereg modernistycznych realizacji pawilonowych z lat 60. XX w. o przeznaczeniu gastronomicznym, rekreacyjnym i usługowym.

Historia

Budowa dawnej Restauracji „Parkowej” była elementem realizacji kolejnego etapu długofalowego procesu zagospodarowywania i tworzenia infrastruktury Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie, stanowiącego jedną z pierwszych powojennych realizacji polegających na rekultywacji hałd i terenów poprzemysłowych na cele rekreacyjne. WPKiW stał się wzorem i punktem odniesienia dla innych zakładanych w tamtym okresie w całej Polsce założeń parkowych. Na jego obszarze zrealizowano wiele wartościowych zespołów krajobrazowych i architektonicznych, zarówno socrealistycznych, jak i późnomodernistycznych. Tworzyli je uznani urbaniści, architekci i projektanci zieleni na zlecenie ówczesnych władz, reprezentowanych na szczeblu wojewódzkim przez gen. Jerzego Ziętka, inicjatora utworzenia Parku.

Geneza budowy pawilonu restauracji „Parkowej”, jednego z kilku obiektów gastronomicznych zlokalizowanych na terenie WPKiW, sięga początkowego stadium tworzenia parku i przygotowania projektu wstępnego w 1952 roku. Zaproponowano w nim utworzenie zespołu przestrzennego, składającego się z pawilonu gastronomicznego i hali wystawowej, rozlokowanych na osi kompozycyjnej po obu stronach kanału regatowego. Projekt koncepcyjny pawilonu gastronomicznego („Centralnej restauracji i baru”), opracowany przez S. Bieńkuńskiego w 1955 roku, zakładał wybudowanie socrealistycznego, horyzontalnie ukształtowanego, dwukondygnacyjnego budynku z ryzalitami, wkomponowanego w południowy stok wzgórza, zorientowanego na kanał regatowy i halę wystawową. Budynek mieścić miał część restauracyjną złożoną z dwóch sal na 500 osób, rozdzielonych kuchnią, ponadto kawiarnię na 300 osób, bar samoobsługowy na 200 osób, część otwartą na 1500 osób, a także wspólne zaplecze gospodarczo-magazynowe w przyziemiu. Prace nad projektami architektonicznym i techniczno-roboczym obiektu trwały do 1957 roku, ale z przyczyn finansowych zostały wstrzymane.

W 1959 roku zarząd WPKiW przekazał Biuru Projektów Budownictwa Komunalnego w Katowicach opracowanie aktualizacji projektu pawilonu, a de facto przygotowanie nowej koncepcji. Wynikało to z wprowadzanych od 1958 roku do projektu parku korekt funkcjonalnych i inwestycyjnych, które unieważniały celowość budowy centralnego kompleksu gastronomicznego o tak dużej kubaturze, jak zakładana w połowie lat 50. Przygotowanie nowego projektu powierzono w 1962 roku arch. inż. Zbigniewowi Rzepeckiemu we współpracy z H. Kubiną, pod kierunkiem arch. inż. Jerzego Gottfrieda. Budynek oddany został do użytku w 1964 roku. Niezmieniona, zgodna z pierwotnymi założeniami z 1952 roku, pozostała lokalizacja obiektu na południowym stoku wzgórza parkowego oraz relacje przestrzenne pawilonu z elementami zagospodarowania parku, tj. ekspozycja na otwarty w 1960 roku Kanał Regatowy z Wyspą pod Żaglami i umieszczenie na osi kompozycyjnej hali wystawowej, czyli wybudowanej w 1968 roku hali „Kapelusz”. Sam budynek restauracji, zgodnie z popularną od początku lat 60. tendencją kształtowania tego typu obiektów, rozwiązano w formie modernistycznego, dwukondygnacyjnego pawilonu o żelbetowej konstrukcji, z przeszklonymi z trzech stron elewacjami oraz akcentami w formie dużych tarasów z charakterystycznymi żelbetowymi parasolami. Zgodnie z wytycznymi zarządu WPKiW program funkcjonalny obiektu został znacząco zredukowany, co wpłynęło na ograniczenie gabarytów i trzykrotne pomniejszenie kubatury budynku w stosunku do obiektu projektowanego w 1955 roku.

Najważniejszą funkcjonalnie część, mieszczącą właściwą restaurację złożoną z sali konsumenckiej połączonej z zewnętrznymi tarasami oraz zaplecze kuchenne (m.in. bufet, kuchnia właściwa i zimna, spiżarnia, zmywalnia, rozdzielnia kelnerska, magazyn), ulokowano na piętrze (tzw. wysoki parter) dostępnym za pomocą zewnętrznych schodów od strony zachodniej i wschodniej. W przyziemiu (tzw. niski parter) ulokowano bar szybkiej obsługi dostępny z podcieni (sala konsumencka z bufetem i zmywalnią) oraz zaplecze magazynowo – socjalne (przedchłodnia, wentylatornia, magazyny, kotłownia, szatnie, pokoje personelu, biura, sanitariaty). W latach 1997-1999 przejęty przez prywatnych właścicieli budynek przekształcono i rozbudowano w związku z adaptacją na restauracje „Fiesta” i „Brasiliana”. Dobudowano wówczas jednopiętrowe dobudówki od strony południowo-wschodniej (kotłownia, magazyn mebli ogrodowych i pralnia na parterze, przestrzeń dla orkiestry w sali konsumpcyjnej i sanitariaty na piętrze) i północno-zachodniej (magazyn na piwo na parterze, szatnia na piętrze). Istotny wpływ na zmianę zewnętrznego wyglądu pawilonu miało również zadaszenie i obudowanie istniejących tarasów od strony południowej oraz zewnętrznych schodów prowadzących do restauracji od strony zachodniej, jak również rozbiórka zewnętrznych schodów przy wschodnim tarasie.

Wraz z tym zlikwidowane zostały żelbetowe parasole na schodach, a zachowane trzony (słupy) parasoli na tarasach posłużyły do wsparcia stalowych podciągów nowych zadaszeń. Przekształcono również układ wnętrz na obu kondygnacjach, tj. wielkość i lokalizację zaplecza kuchennego oraz sal konsumenckich, w związku ze zmianą programu funkcjonalnego (bar z dyskoteką na parterze, sala konsumpcyjno-taneczna na piętrze) oraz oferty gastronomicznej i technologii przygotowywania żywności. Przebudowa wnętrz nie naruszyła pierwotnej konstrukcji pawilonu z uwagi na jego słupowo-ryglową strukturę, a likwidacji uległy wyłącznie ściany działowe. W 2009 roku, w trakcie funkcjonowania restauracji pod nazwą „Marysin Dwór”, rozpoczęto zmianę opracowania elewacji zewnętrznych na wystrój imitujący konstrukcję szkieletową. Pracami remontowymi objęto elewację zachodnią i północną, ponadto przeprowadzono remont i niewielką przebudowę wnętrz przyziemia. Nie zrealizowano natomiast projektowanej rozbudowy tarasów od strony południowej oraz zabudowy podcieni tarasów. Budynek użytkowany był do 2020 roku.

Galeria zdjęć 1/
Chorzów, Aleja Fali 2, dawna restauracja „Parkowa”, widok od strony kanału regatowego, stan obiektu w 2023 r.
Chorzów, Aleja Fali 2, dawna restauracja „Parkowa”, widok od strony dojazdu, stan obiektu w 2023 r.
Chorzów, Aleja Fali 2, dawna restauracja „Parkowa”, widok od strony południowej, stan obiektu w 2023 r.
Chorzów, Aleja Fali 2, dawna restauracja „Parkowa”, widok od strony tylnej, stan obiektu w 2023 r.
Chorzów, Aleja Fali 2, dawna restauracja „Parkowa”, wnętrza na poziomie piętra, stan obiektu w 2023 r.
Chorzów, Aleja Fali 2, dawna restauracja „Parkowa”, wnętrze na poziomie piętra, stan obiektu w 2023 r.

Opis

Budynek restauracji „Parkowej” znajduje się w centralnej części Parku Śląskiego, u zbiegu Promenady Generała Jerzego Ziętka i równoległej do niej osi wodnej (Kanał Regatowy i staw), tworzących główną oś kompozycyjną parku, z Aleją Główną i odchodzącymi od niej alejami Fali i Gwiazd. Forma obiektu jest ściśle podporządkowana lokalizacji u podnóża wzgórza parkowego z rezerwatem leśnym i dawnym zespołem kąpieliska „Fala” (od północnego wschodu) oraz sąsiedztwu i ekspozycji na Kanał Regatowy z Wyspą pod Żaglami (od południa) i położoną na przeciwnym brzegu halę wystaw „Kapelusz”. Pawilon jest obiektem wolnostojącym, niepodpiwniczonym, zasadniczo dwukondygnacyjnym, w części bocznej parterowym, o rozbudowanej formie, kaskadowo opadającej w kierunku południowym (ku kanałowi) oraz wschodnim i zachodnim. Jego główny człon, mieszczący pierwotnie restaurację, bar samoobsługowy oraz zaplecze kuchenne i magazynowe, tworzy dwukondygnacyjny segment na planie litery „L”, złożony z dwóch zestawionych równolegle, niezależnych konstrukcyjnie prostopadłościanów, krytych nachylonymi ku sobie jednospadowymi dachami. Na poziomie piętra od południa i południowego zachodu przylega do niego rozległy taras na planie „U”, obecnie zadaszony i obudowany. Poniżej, w przestrzeniach podzielonych rzędami słupów, podtrzymujących strop tarasu, mieszczą się podcienia. Po stronie zachodniej znajduje się długa, wtórnie obudowana i zadaszona przybudówka ze schodami prowadzącymi do sali restauracyjnej na poziomie pierwszego piętra, a także wtórna, dwupiętrowa, wąska dobudówka kryta dachem pulpitowym. Od północnego wschodu do piętrowego pawilonu przylega historyczny, parterowy segment kryty dachem pulpitowym, mieszczący pierwotnie pomieszczenia socjalne. Od południowego wschodu, w przestrzeń pomiędzy pierwotnym pawilonem i wschodnią partią tarasu, wbudowana jest wtórna, dwukondygnacyjna, dwuczęściowa dobudówka kryta dachem siodłowym i pulpitowym, przeznaczona na kotłownię, sanitariaty oraz miejsce dla orkiestry. Od północy przylega z kolei parterowa, drewniano-murowana wiata kryta dachem pulpitowym.

Historyczna, piętrowa część budynku z lat 60., wzniesiona w konstrukcji żelbetowej słupowo-ryglowej, a w części północno-zachodniej murowana z siporexu, podzielona jest dylatacjami ze względu na niekorzystne warunki górnicze. Jej zewnętrzne wypełnienie składa się ze ścian murowanych z siporexu, okładziny ceglanej oraz obustronnej wyprawy tynkarskiej. Stropodachy wykonane zostały z żelbetowych, docieplonych płyt krytych papą. Strop nad parterem wzniesiony został w konstrukcji gęstożebrowej Ackermana. Aktualne podziały wewnętrzne w postaci ścian działowych wykonane są z siporexu, gipskartonu oraz cegły. W konstrukcji żelbetowej słupowo-ryglowej wybudowany jest również przyległy taras, natomiast jego obudowa z lat 90. ma konstrukcję stalową. Zachodnia klatka schodowa składa się z wykonanej w latach 60. żelbetowej płyty z jednobiegowymi schodami i spocznikami, wspartej na żelbetowych słupach na stopach fundamentowych oraz współczesnej ceglanej obudowy i przekrycia dachowego w konstrukcji stalowej krytego gontem bitumicznym. Parterowa część z lat 60. została wzniesiona w konstrukcji murowanej z siporexu. Strop wykonano z prefabrykowanych płyt kanałowych, a dach w konstrukcji stalowej, krytej papą. Wtórne, jednopiętrowe dobudówki od strony południowo-wschodniej i północno-zachodniej są obiektami konstrukcyjnie nieprzewiązanymi z pawilonem, murowanymi z siporexu, krytymi oddzielonymi dachami stalowo-drewnianymi (południowo-wschodnie) lub drewnianymi (północno-zachodnie), ze stropami złożonymi z płyt kanałowych.

Poszczególne elewacje charakteryzują się zróżnicowaną kompozycją i sposobem opracowania. Elewacje historycznego pawilonu od strony południowej i południowo-zachodniej, na poziomie przyziemia, są licowane wtórną ceglaną okładziną i podzielone przekształconymi otworami okiennymi i drzwiowymi. Z kolei na poziomie piętra, powyżej obudowy tarasów, są tynkowane i artykułowane oryginalnymi, szerokimi otworami okiennymi, sięgającymi pierwotnie poziomu podłogi. Sama partia tarasowa, powyżej oryginalnych betonowych balustrad, obudowana jest stalową konstrukcją w formie horyzontalnego pasa okiennego. Elewacja północna w przyziemiu licowana jest okładziną ceramiczną, analogiczną jak południowa, a na poziomie piętra, podobnie jak elewacje przybudówki północno-zachodniej, otynkowana i obłożona deskami udającymi konstrukcję szkieletową. Na obu kondygnacjach artykułowana jest wtórnie przebudowanymi otworami okiennymi i drzwiowymi. Elewacja wschodnia powyżej parteru jest najprawdopodobniej oryginalnie tynkowana, artykułowana rzędami przebudowanych otworów okiennych, z kolei w partii parterowego segmentu jest wtórnie obłożona styropianem. Elewacje przybudówki zachodniej z klatką schodową licowane są cegłą ceramiczną i artykułowane prostokątnymi otworami okiennymi. Elewacje dobudówek w części południowo-wschodniej są w znacznej części otynkowane i artykułowane otworami okiennymi, drzwiowymi oraz garażowymi. Całość stolarki okiennej i drzwiowej ma charakter współczesny.

Wnętrze budynku w obecnym kształcie składa się z dwóch oddzielnych lokali z zapleczem, umieszczonych w przyziemiu i na piętrze pawilonu z lat 60., skomunikowanych ze sobą jedynie poprzez klatkę schodową, zlokalizowaną na zapleczu. Kondygnacja przyziemia podzielona jest wtórnie na kilka pomieszczeń wykorzystywanych do ostatnich lat jako dyskoteka, bufet oraz sanitariaty. Wnętrza charakteryzują się współczesnym wystrojem i wyposażeniem (ściany z okładziną ryglową z wypełnieniem ceglanym, drewniane parkiety, podwieszane sufity). Wschodnia połowa kondygnacji, w tym również partie dobudówek z lat 90. i parterowy segment z lat 60. składają się z licznych pomieszczeń przeznaczonych na zaplecze kuchenno-magazynowe, kotłownię oraz pomieszczenia socjalne o charakterze współczesnym (ściany otynkowane lub wykładane ceramicznymi kaflami, podłogi lastrykowe i ceramiczne, podwieszane sufity). Na piętrze znajduje się przestronna sala restauracyjno-taneczna, obejmująca większą część powierzchni pawilonu oraz partie wtórnie zabudowanych tarasów. Jednorodny charakter wnętrza zakłócają nietypowo rozmieszczone rzędy słupów konstrukcyjnych w północnej części sali (pierwotnie część zaplecza kuchennego), wzdłuż ściany południowej i zachodniej partii ściany (pierwotnie słupy międzyokienne elewacji południowej i zachodniej) oraz w partiach dawnych tarasów (trzony nieistniejących żelbetowych parasoli na tarasach służące obecnie do oparcia podciągów konstrukcji zadaszeń). W zachodniej części sali znajduje się ponadto wtórna antresola oraz bufet. Wystrój i wyposażenie sali ma charakter współczesny (gipskartonowe okładziny ścienne i sufitowe, drewniane okładziny słupów, wykładziny podłogowe). W północnej partii piętra wydzielony jest ciąg niewielkich pomieszczeń przeznaczonych na szatnię, sanitariaty i pomieszczenie biurowe. Zaplecze kuchenne zlokalizowane jest w północno-wschodniej części kondygnacji.  

Agnieszka Olczyk, OT NID w Katowicach, 09.2025 r.

Rodzaj: karczma

Styl architektoniczny: modernistyczny

Materiał budowy:  betonowe

Forma ochrony: Rejestr zabytków

Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_24_BK.486665

Licencja (opis)

Creative commons

Uznanie autorstwa

Użycie niekomercyjne

Bez utworów zależnych

Widzisz błędy lub nieprawidłowości? Zgłoś naruszenie zasad.

Zobacz także w najbliższej okolicy

9 obiektów

9 Pokaż wszystkie