Historia

„Młynarzówka” została wzniesiona w 1925 roku z przeznaczeniem na budynek mieszkalny dla pracowników młyna motorowego. W połowie lat 20. XX wieku obszar założenia dworsko parkowego w Kurowie został poszerzony w kierunku północno zachodnim. Właścicielem majątku był wówczas Franciszek Kołodziejski, który dążył do uprzemysłowienia majątku i prowadzenia nowoczesnego gospodarstwa rolnego. W tym celu postawił nowe budynki gospodarcze, zakupił maszyny rolnicze, a także zbudował duży młyn motorowy. „Młynarzówka” powstała jako jeden z obiektów wchodzących w skład zespołu młyna motorowego. Zabudowania osady młynarskiej zlokalizowane były po obu stronach drogi prowadzącej do dworu. Droga wysadzona była gęstym szpalerem świerków. Po wojnie na parcelach dworskich utworzono Państwowe Gospodarstwo Rolne. Po likwidacji PGR, w 1988 roku „młynarzówkę” przejął zarząd Narwiańskiego Parku Krajobrazowego (przekształcony w 1996 roku w Narwiański Park Narodowy). Do dziś obok „młynarzówki” zachował się trzypiętrowy, murowany młyn motorowy. Na początku lat 20. XXI wieku budynek „młynarzówki” przeszedł generalny remont. Przez krótki czas był siedzibą dyrekcji NPN. Został znacznie rozbudowany od strony północnej. Obecnie w tej części budynku znajduje się nowoczesna, multimedialna ekspozycja przyrodnicza. Odbywają się tu warsztaty edukacyjne dla dzieci i młodzieży, szkolenia i konferencje. W „młynarzówce” znajduje się również punkt informacji turystycznej.

Opis

Budynek usytuowany na niewielkim wzniesieniu, przy drodze do Pajewa, w miejscu rozwidlenia dróg, z których jedna prowadzi do dworu w Kurowie, druga do Pszczółczyna i dalej do Waniewa. To budynek murowany z cegły, kryty blachą płaską. Założony na planie zbliżonym do prostokąta, na wysokim cokole, z dwoma ryzalitami w elewacji południowej, jednokondygnacyjny, ze ścianką kolankową i użytkowym poddaszem. Korpus główny i ryzality boczne przykryte są dachami dwuspadowymi. Elewacje zwieńczone ceglanym, uskokowym gzymsem schodkowym. Nad otworami okiennymi pionowo ułożone cegły tworzące odcinkowe łuki odciążające. Elewacja południowa: w przyziemiu korpusu dziesięcioosiowa, z których dwa w korpusie zmienione na blendy. W poddaszu części środkowej cztery, niewielkie, kwadratowe okna. W każdym z ryzalitów po trzy okna z których środkowe większe, po bokach węższe. W szczytach ryzalitów okulus obwiedziony ceglaną rolką. Kalenice zakończone ozdobnym pazdurem. Elewacja zachodnia (frontowa) poprzedzona ceglanym gankiem, na którego dachu znajduje się taras. Na osi drzwi wejściowe po bokach okna. Elewacja północna rozbudowana o ryzalit, z dostawionym parterowym łącznikiem prowadzącym do współczesnego budynku – Ośrodka Edukacji Przyrodniczej. Elewacja wschodnia: trójosiowa w elewacji, dwuosiowa w szczycie. „Młynarzówka” reprezentuje typ budownictwa mieszkaniowego z okresu międzywojennego. 

To murowany z czerwonej cegły, parterowy dom z użytkowym poddaszem o dość sporej i nietypowej bryle z dwoma ryzalitami od południa. Wartość artystyczną elewacji podkreśla kompilacja skromnego detalu architektonicznego (ceglane łuki nadokienne, wieńcząc gzyms schodkowy obiegający wszystkie elewacje). Trójkątne pola szczytów ryzalitów akcentują okulusy. Kalenice zakończone są ozdobnym pazdurem. Pomimo rozbudowy o nowoczesną cześć ekspozycyjną, historyczna bryła budynku jest dobrze czytelna. „Młynarzówka” reprezentuje ceglane budownictwo mieszkalne ściśle związane z rozwojem przemysłu młynarskiego okresu międzywojennego na pograniczu Mazowsza i Podlasia. 

Budynek jest dostępny w godzinach pracy Ośrodka Edukacji Przyrodniczej „Młynarzówka”. Dostosowany dla osób ze szczególnymi potrzebami m. in. zainstalowany na stałe podjazd np. dla wózków inwalidzkich. 

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 11.04.2025 r.