Historia

Młyn motorowy został wybudowany w 1925 roku. W połowie lat 20. XX wieku obszar założenia dworsko parkowego w Kurowie został poszerzony w kierunku północno zachodnim. Właścicielem majątku był wówczas Franciszek Kołodziejski, który dążył do uprzemysłowienia majątku i prowadzenia nowoczesnego gospodarstwa rolnego. W tym celu postawił nowe budynki gospodarcze, zakupił maszyny rolnicze, a także zbudował duży młyn motorowy. Zabudowania osady młynarskiej zlokalizowane były po obu stronach drogi prowadzącej do majątku. Wraz z nią stanowiły integralną część kompozycji założenia dworsko - parkowego. Po wojnie na parcelach dworskich utworzono Państwowe Gospodarstwo Rolne. Młyn nadal funkcjonował. Dopiero w latach 80. XX wieku z powodu strat został zatrzymany, a urządzenia wymontowane. Do dziś obok młyna zachowała się tzw. „młynarzówka”, czyli dawny budynek mieszkalny przeznaczony dla pracowników, obecnie pełniący funkcję punktu informacji turystycznej i ekspozycji przyrodniczej. Młyn położony jest na obszarze Narwiańskiego Parku Narodowego. Stanowi własność prywatną. 

Opis

Usytuowany na niewielkim wzniesieniu, przy rozwidleniu dróg, z których jedna prowadzi do dworu w Kurowie, druga do Pszczółczyna i dalej do Waniewa. To budynek murowany z czerwonej cegły, o dość sporej bryle, na rzucie prostokąta, trójkondygnacyjny nakryty dachem dwuspadowym, z parterową przybudówką przy elewacji południowo-wschodniej, nakrytą dachem pulpitowym. Elewacje północno zachodnia (od strony drogi) i południowo wschodnia (tylna, od podwórza) są dziesięcioosiowe. Artykulację poziomą wyznaczają rzędy, dużych, prostokątnych, zamkniętych odcinkowo okien zaakcentowanych ceglanym nadokiennikiem oraz podokiennikiem z uproszczonymi konsolkami. Natomiast wertykalizm bryły podkreśla rytm lizen biegnących przez wszystkie kondygnacje. Elewacje południowo-zachodnie i północno-wschodnie (boczne) flankują lizeny. W przyziemiach znajdują się dwuskrzydłowe, drewniane wrota. Między 2. i 3. kondygnacją został wkomponowany ozdobny fryz z ukośnie ułożonych cegieł. Utylitarny charakter młyna podporządkowany został przemysłowej funkcji. Opracowanie elewacji nawiązuje do rozwiązań stosowanych w budownictwie użyteczności publicznej, koszarowej i fabrycznej przełomu XIX i XX wieku. Nie pozbawiony został jednak wartości estetycznych, które wyrażają się w zachowanej monumentalnej bryle oraz kompilacji skromnego detalu architektonicznego (lizeny, ceglane łuki nadokienne, gzymsy parapetowe z konsolkami, fryz, gzyms wieńczący z motywem konsolek).

Budynek znajduje się na ogrodzonej, prywatnej posesji, jest widoczny tylko z ulicy. 

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 11.04.2025 r.