Pod koniec XVII w. wraz z rozwojem miasteczka liczba osadników żydowskich wzrosła. Od 1697 r. istniała tutaj drewniana synagoga, a od 1702 r. funkcjonowała samodzielna gmina żydowska. Źródła historyczne podają, że w połowie XVIII w. w Dąbrowie mieszkało 147 rodzin żydowskich. Żydzi zajmowali się głównie handlem, rzemiosłem, produkcją wódki i piwa, wyrobem miodów pitnych oraz prowadzeniem karczm w Dąbrowie i okolicznych wioskach. Pod koniec wieku dominowali już oni w handlu i w produkcji rzemieślniczej.

Po wybuchu II wojny światowej sytuacja Żydów w Dąbrowie Tarnowskiej uległa drastycznej zmianie. We wrześniu 1939 r. wyjechały stąd liczne transporty do obozów pracy. Od grudnia 1939 r. do marca 1940 r. przybywali do miasta uchodźcy z Krakowa i ziem wcielonych do Rzeszy (Łodzi i Skierniewic). Ich liczba wzrosła na wiosnę 1941 i 1942 r. w wyniku masowych wysiedleń z okolicznych wsi do getta, które utworzono na terenie Dąbrowy. W maju 1942 r. według spisu mieszkało w Dąbrowie 3100 Żydów. Na początku 1942 r. Niemcy zaczęli rozstrzeliwać Żydów w domach i na ulicach. 28 kwietnia 1942 r. zabito ponad 20 osób oskarżonych o działalność komunistyczną, w tym kobiety i dzieci.

Już w dniu 17 lipca 1942 r. doszło do masowej wywózki. Niemcom udało się zgromadzić ok. 1800 osób. Zostały one wysłane na śmierć do obozu w Bełżcu. Około 100 osób zabito na miejscu, na ulicach miasta oraz na cmentarzu żydowskim. Kolejna deportacja nastąpiła 18 września 1942 roku. Niemcy pojmali w mieście około kilkaset osób – które skierowali do komór gazowych w obozie zagłady. Ostateczna zagłada dąbrowskiego getta dokonała się na początku października 1942 roku. Przez kilka dni Niemcy przeszukiwali zabudowania, wyciągając osoby szukające schronienia w różnych kryjówkach. Podzieliły one los swoich poprzedników, trafiając do Bełżca. Kilkudziesięciu Żydów rozstrzelano na cmentarzu.

Po wyzwoleniu do Dąbrowy wróciło według różnych szacunków 50–150 Żydów. Większość z tych, którzy przeżyli, wyjechała do większych miast i za granicę. Z tych, którzy powrócili z wojennej tułaczki, wielu wyemigrowało, zwłaszcza w 1968 roku.

Opis

Cmentarz został założony na przełomie XVII i XVIII wieku. Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali nekropolię. Usunęli z niej niemal wszystkie nagrobki, które ułożyli na dziedzińcu miejscowego gimnazjum, zajętego wówczas przez Wehrmacht. Część z nich wykorzystano do umocnienia brzegów rzeki Breń. Wielu macew z cmentarza użyto do brukowania przejścia na środku rynku. Służyły również do utwardzenia chodników w Oleśnie.

Po zakończeniu działań wojennych część płyt przywieziono z powrotem na cmentarz. Część z nich została jednak zasypana, a z czasem zarosła mchem i trawą. Do dziś przetrwało jednak ok. 150–200 nagrobków, w różnym stanie zachowania. Obszar cmentarza zajmuje płaski częściowo zadrzewiony teren o powierzchni 2,4 ha. Grupa wiekowych dębów rosnących na cmentarzu została uznana za pomniki przyrody. Granice wyznacza współczesne ogrodzenie ze stalowych przęseł wypełnionych drucianą siatką, sterczynami i bramą wjazdową od ul. Joselewicza.

Przy wejściu znajduje się niewielki ohel, w którym pochowani zostali cadycy: Mordechaj Dawid z Dąbrowy (zm. 8.01.1843), syn Cwi Hirsza, uczeń Widzącego z Lublina, założyciel dąbrowskiej dynastii cadyków; Józef z Dąbrowy (zm. 20.01.1876), syn Mordechaja, zięć Mojżesza Eliakima z Kozienic; Mojżesz Eliakim z Dąbrowy (zm. 15.01.1917), syn Izraela Elimelecha z Żabna.

W centrum cmentarza znajdują się zbiorowe mogiły 800 Żydów zamordowanych podczas wojny przez Niemców. O zbrodni ludobójstwa przypominają dwa pomniki, z których jeden, wykonany z fragmentów macew, ustawiła Fundacja Reichberg-Rothowie w latach 90. XX wieku. Drugi pomnik, nieco wcześniejszy, został ufundowany przez Kongregację Wyznania Mojżeszowego w Tarnowie.

Ostatni pogrzeb na cmentarzu odbył się 30 sierpnia 2005 roku. Pochowano wówczas adwokata Marcelego Wajsbarda. Na cmentarzu spoczywa także Samuel Roth (zm. 1995) – ostatni religijny Żyd z Dąbrowy Tarnowskiej. Jego grób znajduje się w północno-wschodniej części nekropolii.

Właściciel praw autorskich Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

W 2023 roku dzięki współpracy gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie i Narodowego Instytutu Dziedzictwa obiekt został oznaczony pamiątkowa tablicą w ramach programu „Oznakowanie cmentarzy żydowskich na trenie RP”.