Historia

Obiekt ufundowany został około 1880 roku przez Kazimierza Gąsienicę Bednarza, który zakupił chałupę przy Drodze do Rojów i przeniósł ją na obecne miejsce. Kazimierz Gąsienica Bednarz był znanym przewodnikiem tatrzańskim, chodził w góry m.in. z Tytusem Chałubińskim oraz Stanisławem Witkiewiczem. Prawdopodobnie w trakcie ponownego ustawiania chałupy na nowym miejscu dobudowano od frontu ganek. Kolejnym właścicielem budynku był Franciszek Gąsienica Bednarz, syn Kazimierza. Po jego śmierci w chałupie zamieszkiwał brat, który zapisał obiekt obecnej właścicielce. Pierwszy remont konserwatorski przeprowadzono w latach 1953–1957 z inicjatywy dr Hanny Pieńkowskiej, ówczesnej Wojewódzkiej Konserwator Zabytków w Krakowie. Pracami objęto kilka zagród przy ul. Kościeliskiej, związanych z planami utworzenia przyszłego parku etnograficznego (nie doszły one do skutku). W obiektach wymieniono pokrycia dachowe i zgrzybiałe belki zrębowe. Wtedy też na wielu domach powieszono tablice informacyjne. W połowie lat osiemdziesiątych XX wieku wykonano kolejny remont, przeprowadzony pod patronatem Muzeum Tatrzańskiego. Wymieniono wtedy zagrzybione elementy konstrukcji takie, jak podwaliny, elementy więźby dachowej, a także pokrycie dachu i odeskowanie szczytów. Do nawarstwień historycznych obiektu zaliczyć można przebudowę z końca XIX wieku. Chałupa reprezentuje podhalańskie budownictwo ludowe – klasyczny typ chałupy podhalańskiej. Przed domem stoi krzyż wykuty z kuźnickiego żelaza, postawiony tu przez Sebastiana Ustupskiego, jednego z ostatnich kuźnickich hamerników z zakładu hutniczego Homolacsów.

Opis

Zagroda usytuowana jest w Zakopanem, po południowej stronie ulicy Kościeliskiej, w odległości ok. 10 m od drogi. W najbliższym otoczeniu znajduje się dawna szkoła hotelarska od strony wschodniej, zagroda Gąsieniców Bednarzów od strony zachodniej oraz, po przeciwnej stronie ulicy, zagroda Janików. Chałupa ustawiona jest frontem na południe, zgodnie z zasadami tradycyjnego budownictwa podhalańskiego, z elewacją frontową zwróconą do drogi. To chałupa jednokondygnacyjna, dwuizbowa, o niezależnych izbach, z tzw. wyżką, czyli dodatkowym pomieszczeniem na poddaszu. Budynek wzniesiony został na rzucie prostokąta, w konstrukcji zrębowej, posadowiony na kamiennych peckach. Posiada drewniane belkowe stropy, a więźbę dachową – krokwiowo-jętkową. Dwuspadowy dach z przysztychem, pokryto gontem. Elewacja południowa (frontowa) jest symetryczna, artykułowana, siedmioosiowa, w tym trzy osie znajdują się w części centralnej w obrębie ganku, z wejściem na osi poprzedzonym otwartym gankiem, wspartym na słupach, przekrytym dwuspadowym daszkiem z przysztychem. Flankujące ganek izby mieszkalne są dwuosiowe. Elewację frontową poprzedza chodnik z ozdobnie rzeźbioną barierą z wykorzystaniem tradycyjnych góralskich motywów jak leluje, czy rozety. Elewacja północna od podwórza ma uproszczony układ otworów. Elewacje boczne są jednoosiowe, z centralnie usytuowanym oknem w szczytach. Od strony zachodniej dobudowano współczesną część mieszkalną. Chałupa posiada dwoje drzwi zewnętrznych. Od strony frontowej (południowej) wejście prowadzi przez ganek z drzwiami o formie płycinowej i klepkowej, zdobione motywem słonecka i wyposażone w kołkowane odrzwia z psami. Drzwi drugie zlokalizowane są od strony północnej. Stolarka okienna wymieniona zostałą na współczesną. Zachowane są profilowane rysie. Szczyty dachowe oraz szczyt ganku udekorowano motywem słonecka. Wnętrza obiektu zachowane są w stanie znacznie przekształconym. Z historycznego wystroju przetrwały profilowane sosręby, tragarze oraz drzwi i odrzwia. W okresie międzywojennym wprowadzono instalację elektryczną oraz wodno-kanalizacyjną. Chałupa posiada ogrzewanie piecowe i elektryczne.

Oprac. Monika Sabljak, PT CAD w Zakopanem, 20.01.2026 r.