Historia

W prawdzie tablica informacyjna zawieszona na domu podaje lata 1870-1880 jako datę budowy, niemniej zagroda Janików prawdopodobnie została wzniesiona przed 1870 rokiem przez kowala, Wojciecha Janika, który był też kościelnym w Starym Kościele na Pęksowym Brzyzku za czasów księdza Stolarczyka. Pozostawił w nim wykonane przez siebie zamki i zawiasy. Poddasze oraz ganek powstały najpewniej w okresie późniejszym. Obiekt stał się znany z powodu goszczącego w nim Maksymiliana Nowickiego – wybitnego zoologa i inicjatora ochrony kozic i świstaków w Tatrach. Przed osiedleniem się w Zakopanem na stałe zatrzymywał się tu również malarz Stanisław Gałek. Z rodziny Janików wywodzi się wielu artystów, a także barwna postać – Zofia Karpiel-Bułecka, zwana ciotką Bułeckulą. W połowie lat pięćdziesiątych XX wieku przeprowadzono remont konserwatorski, który obejmował m.in. wzmocnienie posadowienia, wymianę zagrzybionych i zniszczonych elementów konstrukcyjnych oraz wymianę pokrycia dachowego. Prace te miały na celu zabezpieczenie konstrukcji i zachowanie wartości zabytkowych obiektu i związane były z planami utworzenia przyszłego parku etnograficznego (nie doszły one do skutku). Wtedy na wielu domach powieszono tablice informacyjne.

Opis

Zagroda usytuowana jest w Zakopanem, po południowej stronie ulicy Kościeliskiej. Chałupa ustawiona jest tyłem do drogi, zgodnie z zasadami obowiązującymi w tradycyjnym budownictwie podhalańskim, z elewacją frontową od podwórza, skierowaną na południe. To chałupa jednokondygnacyjna, dwuizbowa o niezależnych izbach, z tzw. wyżką, czyli dodatkowym pomieszczeniem na poddaszu dostępnym z komory. Wybudowana w konstrukcji zrębowej na rzucie prostokąta posiada drewniane belkowe stropy i krokwiowo-jętkową więźbę dachową. Dach dwuspadowy, z lukarną w połaci północnej pokryto gontem. Elewacja południowa symetryczna, artykułowana, siedmioosiowa, w tym trzy osie w części centralnej w obrębie ganku, z wejściem na osi poprzedzonym przeszklonym gankiem, przekrytym dwuspadowym daszkiem z przysztychem. Dwuosiowe izby mieszkalne flankują ganek. Elewacja północna symetryczna, artykułowana, trzyosiowa z wejściem centralnie na osi. Elewacje boczne jednoosiowe, w części kondygnacji z oknem przesuniętym względem osi, w części wyżki z oknem usytuowanym centralnie. Chałupa posiada dwoje drzwi zewnętrznych – od strony południowej oraz północnej, przy czym bardziej dekoracyjne wejście zlokalizowane jest od strony ulicy (północnej).  Wyposażone są w bogato kołkowane odrzwia „z psami” oraz dwuskrzydłowe skrzydła klepkowe, zdobione motywem „słonecka”. Drzwi południowe również są dwuskrzydłowe, jednak pozbawione dekoracji, ujęte w proste, tradycyjne odrzwia. W elewacji południowej zachowały się historyczne drewniane stolarki okienne, w obrębie ganku ościeżnicowe (polskie) pojedyncze, dwudzielne, sześciopolowe, a w izbach ościeżnicowe (polskie) pojedyncze, czteropolowe. W elewacji północnej okna wymieniono na współczesne. We wschodniej elewacji bocznej umieszczono figurkę św. Floriana, chroniącego przed pożarem. Okap dekorują rysie. W skład zagrody wchodził także budynek gospodarczy, obecnie przekształcony na garaż.

Oprac. Monika Sabljak, PT CAD w Zakopanem, 20.01.2026 r.