dworzec kolejowy - Zabytek.pl
Adres
Siedleczka, 5A
Lokalizacja
woj. podkarpackie,
pow. przeworski,
gm. Kańczuga - obszar wiejski
Historia obiektu
Budowę stacji kolejki w Łopuszce Wielkiej rozpoczęto po 15.02.1902 r., gdy Andrzej Lubomirski uzyskał koncesję na budowę kolei. Prace prowadziła lwowska firma „Gwalbert Ziembicki i Feliks Ilnicki”. Oficjalne otwarcie kolei oraz stacji w Łopuszce Wielkiej nastąpiło 8.09.1904 r. 30.09.1908 r. we Lwowie powołano towarzystwo akcyjne pod nazwą Kolej Lokalna Przeworsk – Dynów, które prowadziło eksploatację linii kolejowej. Stacja w Łopuszce Wielkiej otrzymała status przystanku osobowego i ładowni. Zbudowano tam niewielki, prawdopodobnie drewniany budynek mieszczący kasę biletową i poczekalnię. Skromny układ torowy złożony został z toru głównego zasadniczego nr 1 i toru bocznego ładunkowego nr 2, dwóch zwrotnic i dwóch wykolejnic (na torze ładunkowym). Stan ten widoczny jest na planie stacji z 1948 r. Ładownia obsługiwana przez tor ładunkowy służyła głównie do załadunku buraków cukrowych transportowanych stąd do cukrowni w Przeworsku.
Podczas 1. wojny światowej wykonywano jedynie przewozy na potrzeby wojska. Nie ma informacji by budynek stacyjny został zniszczony lub uszkodzony podczas odwrotu Rosjan w maju 1915 r.
W 1925 r. reaktywowano Towarzystwo Akcyjne, które prowadziło ruch kolejowy. W okresie międzywojennym budynek nie był przebudowywany. Podczas 2. wojny światowej stacja nie została uszkodzona. Po wyzwoleniu kolej została upaństwowiona. Od 1947 r. kolejka funkcjonuje pod nazwą Przeworska Kolej Dojazdowa. W 1951 r. zmieniono rozstaw szyn z 760 na 750 mm. W 1953 r. zbudowano w Łopuszce Wielkiej nowy, murowany budynek dworca kolejowego przykryty czterospadowym dachem o pokryciu podwójnym dachówką ceramiczną karpiówką, mieszczący pomieszczenia stacyjne oraz mieszkanie zawiadowcy stacji. Po pd.-wsch. stronie drogi dojazdowej do stacji zbudowano drewniany szalet. Po pn.-wsch. stronie budynku dworca, od strony drogi, wzniesiono drewniany budynek gospodarczy. Obok, od strony torowiska, ustawiono pudło wycofanego z eksploatacji krytego wagonu towarowego o nr PKP 0015 124 7389-6 Kdx, pełniące funkcję budynku gospodarczego. Prawdopodobnie w tym czasie rozbudowano system torowy stacji - dobudowano bocznicę nr 2a (nr zmieniono potem na 101) stanowiącą przedłużenie toru ładunkowego nr 2 w kierunku pd.-zach., wzdłuż placu ładunkowego. Tor zakończono kozłem oporowym. Zlikwidowano wtedy wykolejnicę nr 2. Jej nr przydzielono wykolejnicy nr 1. Na pn.-wsch. od stacji, po przeciwnej stronie drogi z Siedleczki do Pantalowic, od toru głównego poprowadzono w kierunku pn. bocznicę prowadzącą do budynków magazynowych GS Samopomoc Chłopska chronioną nową wykolejnicą nr 1 (potem nr 101). Stan ten ukazują plany stacji z 1959 i 1980 r. Ok. 1960. r. rozebrano stary budynek stacyjny. Po 1980 r. zlikwidowano obie bocznice.
W 1991 r. stacja wraz z całą kolejką został wpisana do rejestru zabytków, co uchroniło kolej przed likwidacją. Ok. 1995 r. do budynku dworca od strony pd.-zach. na całej szerokości budynku dobudowano murowaną przybudówkę mieszczącą ganek wejściowy oraz WC. 1.01.2002 r. PKP wyłączyły kolejkę ze swoich struktur i zwolniły całą załogę. W tym samym roku linię kolejową przejęło Starostwo Powiatowe w Przeworsku. W 2002 r. operatorem zostało Stowarzyszenie Kolejowych Przewozów Lokalnych z Kalisza, które reaktywowało przewozy turystyczne i towarowe. Po 2008 r. zmieniono pokrycie dachowe dworca z dachówki ceramicznej na blachę trapezową, wymieniono częściowo stolarkę okienną na PCV oraz rozebrano drewniany szalet. W 2012 r. eksploatację przejął Powiatowy Zarząd Dróg w Przeworsku. W l. 2022-2023 przeprowadzono remont obu torów stacyjnych wraz ze zwrotnicami i wykolejnicą nr 2.
-
Siedleczka. Widok stacji Łopuszka Wielka od pn.-wsch. po zakończeniu prac remontowych torowiska. Na pierwszym planie zwrotnica nr 1. Stan w 2023 r., fot. Adam Sapeta -
Siedleczka. Dworzec Łopuszka Wielka z pierwotnym układem otworów okiennych i pokryciem dachowym z dachówki karpiówki (krycie podwójne). Widok od pn., stan w 2008 r., fot. Adam Sapeta
-
Siedleczka. Dworzec Łopuszka Wielka ze zmienionym pokryciem dachowym i jednym z okien wymienionym na PCV. Widok od pn., stan w 2023 r., fot. Adam Sapeta
-
Siedleczka. Dworzec Łopuszka Wielka z pierwotnym układem otworów okiennych i pokryciem dachowym z dachówki karpiówki (krycie podwójne). Widok od zach., stan w 2008 r., fot. Adam Sapeta
-
Siedleczka. Dworzec Łopuszka Wielka ze zmienionym pokryciem dachowym i oknami częściowo wymienionym na PCV. Widok od pd.-zach., stan w 2023 r., fot. Adam Sapeta
-
Siedleczka. Dworzec Łopuszka Wielka z pierwotnym układem otworów okiennych i pokryciem dachowym z dachówki karpiówki (krycie podwójne). Widok od pd., stan w 2008 r., fot. Adam Sapeta
-
Siedleczka. Dworzec Łopuszka Wielka ze zmienionym pokryciem dachowym i oknami wymienionym na PCV. Widok od wsch., stan w 2023 r., fot. Adam Sapeta
-
Siedleczka. Widok stacji Łopuszka Wielka od pd.-zach. po zakończeniu prac remontowych torowiska. Na pierwszym planie zwrotnica nr 2. Stan w 2023 r., fot. Adam Sapeta
-
Siedleczka. Pn.-wsch. część stacji Łopuszka Wielka po zakończeniu remontu torowiska. Na pierwszym planie wykolejnica nr 2. Po prawej stronie widoczne jest pudło wagonu towarowego krytego. Widok od pd.-zach., stan w 2023 r., fot. Adam Sapeta
-
Siedleczka. Pudło wagonu towarowego krytego nr PKP 0015 124 7389-6 Kdx, ob. budynek gospodarczy w zespole stacji Łopuszka Wielka. Widok od wsch., stan w 2023 r., fot. Adam Sapeta
-
Siedleczka. Drewniany budynek gospodarczy w zespole stacji Łopuszka Wielka. Widok od wsch., stan w 2023 r., fot. Adam Sapeta
-
Siedleczka. Drewniany szalet w zespole stacji Łopuszka Wielka, rozebrany po 2008 r. Widok od zach., stan w 2023 r., fot. Adam Sapeta
-
Przystanek osobowy i ładownia Łopuszka Wielka na austrowęgierskiej mapie z 1906 r. w skali 1:75000. http://igrek.amzp.pl/details.php?id=11830685 dostęp 26.04.2024 r.
-
Siedleczka. Mapa komunikacyjna Galicji i Bukowiny inż. S. Kornmana, skala 1:750000, 1911 r., fragment kserokopii z archiwum NID OT w Rzeszowie. Lokalizacja przystanku osobowego i ładowni Łopuszka Wielka wskazana jest strzałką.
-
Siedleczka. Trasa kolejki Przeworsk-Dynów z zaznaczeniem obiektów objętych ochroną, złącznik nr 2 do decyzji PSOZ-IV-4040/3/91, nr rej. A-463. Stacja Łopuszka Wielka oznaczona jest strzałką.
-
Plan przystanku osobowego i ładowni Łopuszka Wielka, 1948 r., skala 1:1000 (szerokość), 1:4000 (długość). Archiwum Przeworskiej Kolei Dojazdowej w Przeworsku. Budynek kasy biletowej i poczekalni oznaczony jest strzałką.
-
Plan stacji Łopuszka Wielka, 1959 r., skala 1:1000. Archiwum Przeworskiej Kolei Dojazdowej w Przeworsku. Stary budynek stacyjny oznaczony jest czerwoną strzałką, nowy budynek dworca oznaczony jest strzałką granatową.
-
Plan stacji Łopuszka Wielka, 1980 r., skala 1:1000. Archiwum Przeworskiej Kolei Dojazdowej w Przeworsku. Budynek dworca oznaczony jest strzałką.
-
Siedleczka. Rzut poziomy parteru budynku dworca Łopuszka Wielka, karta ewidencyjna Dworzec kolejowy Łopuszka Wielka, oprac. Leszek Budych, Wrocław 1996 r.
Opis obiektu
Stacja Łopuszka Wielka położona jest w obecnych granicach Siedleczki po pn.-zach. stronie drogi dojazdowej, odchodzącej od drogi z Siedleczki do Pantalowic zaraz za przejazdem kolejowym. Droga dojazdowa po pd.-zach. stronie dworca przebiega wzdłuż placu ładunkowego. Droga ta na odcinku od skrzyżowania do budynku dworca obsadzona jest jesionami, tworzącymi aleję. Na pn.-wsch. od budynku dworca znajduje się drewniany budynek gospodarczy oraz pudło krytego wagonu towarowego pełniące także funkcję budynku gospodarczego. Zachowany i wyremontowany układ torowy stacji składa się z 2 torów stacyjnych. Z tych torów obecnie użytkowany jest jedynie tor główny zasadniczy nr 1. Tor boczny, ładunkowy nr 2 użytkowany jest sporadycznie.
Dworzec znajduje się po pd.-wsch. stronie torowiska stacyjnego. Dworzec jest budynkiem murowanym, parterowym, na rzucie prostokąta, z nieużytkowym poddaszem i podpiwniczeniem. Do ściany szczytowej pd.-zach. przylega wtórna przybudówka z bloczków silikatowych. Dach nad budynkiem czterospadowy, łamany, nad przybudówką pulpitowy. Pokrycie dachów blachą trapezową. W połaci pn.-zach. dwa otynkowane kominy z wąskimi czapami. Elewacje dworca otynkowane są tynkiem gładkim, przybudówka nieotynkowana. Elewacja pn.-zach. dworca (od strony torowiska) czteroosiowa, w osi skrajnej od pn.-wsch. dwuskrzydłowe, częściowo oszklone drzwi do dawnej poczekalni i kasy biletowej. Nad drzwiami trzykwaterowe naświetle. Dalej oryginalne, dwuskrzydłowe okno ościeżnicowe, wtórne dwuskrzydłowe okno z PCV i oryginalne jednoskrzydłowe, ościeżnicowe okno doświetlające klatkę schodową. W przybudówce zakończony półkoliście otwór wejściowy do części mieszkalnej osłonięty daszkiem pokrytym poliwęglanem. Elewacja pd.-wsch. z trzema wtórnymi oknami dwuskrzydłowymi z PCV. Otwory okienne z murowanymi, płaskimi podokiennikami. Elewacja szczytowa pn.-wsch. bez otworów okiennych i drzwiowych, elewacja pd.-wsch. przybudówki z dwoma niewielkimi oknami z PCV.
Dostępność obiektu dla zwiedzających. Stacja jest dostępna do zwiedzania bez ograniczeń, dworzec jedynie od zewnątrz ze względu na jego funkcję mieszkalną.
Autor noty: Opr. Adam Sapeta, OT NID w Rzeszowie, 26-04-2024 r.
Rodzaj: infrastruktura kolejowa
Styl architektoniczny: bezstylowy
Materiał budowy:
ceglane
Forma ochrony: Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_18_BK.246101
Zobacz powiązane zabytki
3 obiekty
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu dworzec kolejowy
Opracowane przez NIDUrzejowiceUrzejowice 197dworzec kolejowy
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu zespół dworca kolejowego
DynówKolejowazespół dworca kolejowego
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu zespół dworca kolejowego
Opracowane przez NIDPrzeworskDynowskazespół dworca kolejowego
3Pokaż wszystkie
Zobacz także w najbliższej okolicy
9 obiektów
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu kaplica grobowa Scipionów del Campo
Łopuszka Wielkakaplica grobowa Scipionów del Campo
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu cmentarz żydowski
Opracowane przez NIDSiedleczkacmentarz żydowski
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu ślad osadniczy, st. 1
Siedleczkaślad osadniczy, st. 1
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu cmentarz rodowy z kaplicą rodową Scipionów del Campo
Łopuszka Wielkacmentarz rodowy z kaplicą rodową Scipionów del Campo
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu młyn i tartak
Siedleczkamłyn i tartakObiekt nieistniejący
9Pokaż wszystkie